بود كه از زيبايى اين لوكزامبورگ « 1 » كوچك گذشته حكايت كند ؛ و هنوز براى شيرازيان جاى مناسب و دلانگيزى است كه عصرها بيايند و از هواى خنك دم غروب آن بهرهمند شوند 11 .
شهرت و معروفيت واقعى شيراز ، چنان كه بيان كردم ، تنها به زيباييهاى طبيعى آن كه ما هم اكنون به وصف آن پرداختيم نيست ، بلكه به خاطر شاعران شهير و مردان نامدارى است كه به ايران تحويل داده است . يكى از افراد دستهء اخير كه شهرتش نيز چندان كم نيست ، سيد على محمد شيرازى ملقب به باب است كه در فصول پيشين اين كتاب شمهاى از اصلاحات دينى او بيان داشتم 12 . هنگامى كه ياقوت حموى معجم البلدان خود را مىنوشت ، يعنى در حدود هفتصد سال پيش شمارهء مردان بزرگ شيراز بسيار زياد بود ، و معهذا وى چندان نزيست تا از بزرگى معاصر جوان خود سعدى آگاه گردد ، يا بداند كه يكى از بزرگترين غزلسرايان جهان ، يعنى حافظ ، در شيراز زاده مىشود .
حافظ كه در يكى از سالهاى نيمه اول قرن چهاردهم ميلادى ( - قرن هشتم هجرى ) به دنيا آمده است هم در غرب ( دست كم به نام ) و هم در مشرق عالم معروف است ، و در ايران هر ايرانى با غزليات وى كه شيراز را الهامگاه شاعران كرده است ، آشناست . زيبايى لفظ ، گيرايى سبك ، سلاست شعر ، و بيان لطيف احساسات خواه در ذكر تغزلات عاشقانهء خويش و خواه در شرح جذبهء عارفانهء عشق الهى كه در زير تشبيهات و انتقادات مادى پنهان گشته است ، حافظ را حتى در مغرب زمين در رديف شاعر شاعران ، و در برگزيدهء ادبيات جهان در بالاترين مرتبه قرار مىدهد 13 .
در جوانى احتمالا عاشقپيشه و مفتون ، و معهذا طالب علمى جدى و مصمم بود ، و به خاطر وسعت معلومات و قدرت حافظهاش به لقب « حافظ » ملقب گشت ، و اين لقب ممتازى بود كه تنها به كسانى كه تمام قرآن و تفسير آن را از حفظ داشتند ، داده مىشد . علاوه بر اين ، در خاندان آل مظفر « 2 » كه حكمرانان وقت شيراز بودند ، و در مدرسهء مخصوصى كه صرفا به خاطر او تأسيس يافته بود ، سمت تدريس و تعليم يافت .
حتى يكى از شهرياران هند به نام محمود شاه بهمنى « 3 » ، از فرمانروايان دكن ، او را به
هامش
( 1 ) .Luxemburg، مهيندوكنشينى در غرب اروپا ، بين بلژيك ، آلمان ، و فرانسه ؛ پايتخت آن شهر زيباى لوكزامبورگ . م
( 2 ) . سلسلهاى از امراى مستقل محلى كه از حدود 713 ه . ق تا 795 ه . ق در فارس ، كرمان ، و يزد فرمانروايى داشتند . حافظ با امراى اين سلسله خاصه شاه شجاع ، شاه منصور ، و شاه يحيى ارتباط نزديك داشته است . م
( 3 ) . ظاهرا محمد شاه دوم صحيح است كه در 780 - 799 ه . ق امارت داشته ؛ در سلسلهء بهمنيه تنها يك محمود شاه وجود دارد كه فرمانروائيش در 887 - 924 ه . ق -