خود را به شاه بزرگ تقديم مىداشتند .
صفهء اخير با حاشيههاى آرايشى حجارى شدهء عالى آن و سنگنبشتههاى ميخى كه بر ديوارهاى چهار رشته پلكان كه بدان راه مىيابند ، كنده شده است ، به منزلهء پايه و شالودهاى براى تالار بار خشايارشا (
C
در روى نقشه ) مىباشد كه ستونهاى شكسته و فروافتادهاش سبب شده است كه عامهء مردم آن را « چهل منار » بخوانند . ولى شمارهء ستونها در اصل هفتاد و دو تا بوده است كه از آنها اكنون فقط سيزده ستون برپا ايستادهاند تا با قامت برافراشتهء خيارهدار خويش راهروهايى را مشخص سازند كه به بارگاه خشايارشا يعنى جايى مىپيوست كه شاه بزرگ ، در ميان ديوارهاى پوشيده از شادروان فرشينههاى ديوار كوبش ، سفراى سرزمينهاى دور و نزديك را به حضور مىپذيرفته است 69 . ويرانى و پريشانى آنجا با سخنان فخرآميز پادشاه كه در كتيبهء ميخى پاى پلكان كاخ مىگويد « من خشايارشا هستم ، شاه بزرگ ، شاه شاهان ، شاه كشورها با مردم بسيار ، شاه اين سرزمين دور و دراز » تضاد دردناكى دارد ، و تفسيرى است دردناكتر بر اين سخنان پرشور و از دل برآمدهء شاهنشاه بزرگ هخامنشى : « چنين گويد خشايارشا ، شاه بزرگ ، آنچه را من در اينجا و در جاهاى ديگر ساختهام ، به خواست اهورامزدا ساختهام . اهورامزدا و خدايان ديگر پادشاهى من و آنچه را من ساختهام نگاه دارند » 70 .
چون پنجاه يا رد [ - 72 ، 45 متر ] به سوى جنوب رويم به ويرانههاى كاخ داريوش (
D
در روى نقشه ) مىرسيم كه در بلندترين قسمت صفه و درست در مقابل پشته (
L
در روى نقشه ) قرار گرفته است . كاخ داريوش با آنكه به هيبت و عظمت دو عمارت اصلى كه پسرش خشايارشا ساخته است نيست ، و كوچكتر از آنهاست ، بهتر از آن دو باقى مانده است . در اينجا كتيبههايى هست كه بطور مكرر بيان مىدارند كه اين ساختمان كاخ ( تچر ؛
( tachara
، خانه (
vith
) ، و مقر ( هدش ؛
hadish
) 71 داريوش شاه است كه پيكرهاش در حال جنگيدن و كشتن جانورى هيولامانند و كشتن آن ، به عنوان مظهر پيروزى او بر نيروى شر و بدى ، حجارى شده است ؛ يا در حالى نشان داده شده است كه چند نديم و خدمتكار ملازم او هستند و چتر پادشاهى و مگسپران و ديگر لوازم سلطنتى را همراهش حمل مىكنند . جالبترين همهء كتيبهها براى من كتيبهاى بود كه در اطراف قابهاى سنگى پنجرههايى كنده شده بود كه شاه از ميان آنها به كسان خويش و به دورنماى زيبايى كه در نظرش گسترده بوده نگاه مىكرده است . حروف ميخى گود كنده شده ، و متن به صورت رشتهء باريكى است كه در اصل هجدهبار ، يعنى به تعداد پنجرههاى قصر ، تكرار شده بوده است ، ولى اكنون فقط سيزده تاى آنها باقى است . اين جملهء كوتاه چنين است : اردستانه آثنگينه داريه - وئوش خشايثييهيا ويثيياكرته ( دريچهء سنگى ساخته شده در خانهء داريوش شاه ) 72 .