منتها اليه جنوبى اين دشت پهناور باستانى به وسيلهء صفهء سنگى كوچكى مشخص شده است كه روستاييان آن را تخت طاووس يا تخت رستم مىگويند و نزديك چاپارخانهء كوچك پوزه است . اين سكوى سنگى هفت تا هشت پا ( - 133 ، 2 تا 438 ، 2 متر ) بلندى ، و حدود 40 پاى مربع ( 71 ، 3 متر مربع ) مساحت دارد ، و از دو لايه سنگ سفيد كه طول بعضى از قطعات آن به سه متر مىرسد درست شده و به شكل تخت يا ايوان است . اما بر روى آن اثر و نشانى از ستون يا پايهء ستون نيست ، حال آنكه اگر اينجا ايوان ستوندار تالار بار كوچك بوده باشد ( زيرا در ميان آثار بازماندهء عهد هخامنشى دنبال معبد و پرستشگاه به معناى واقعى آن نبايد گشت ) مىبايست اثرى از ستون يا پايه و شكستههاى ستون در آن يافت شود . از اينرو بايد تصور كرد كه آنجا چون سكوى واقع در طاق بستان كه قبلا ذكر كرديم ، تختگاهى بوده است 48 . در اين صورت آن را مانند آنها كه بر روى صفهء بزرگ تخت جمشيد مىبينيم به قصد پذيرايى و بار عام نساخته بودهاند ، بلكه بايستى آن را به عنوان جايگاهى براى نظاره و « سان ديدن » از اجتماع قواى نظامى طرح افكنده باشند - اجتماعى نظير آنچه ، به روايت گزنوفون ، در زمان كوروش كوچك « 1 » در دشت بزرگ كاستولو پديون « 2 » از گرد آمدن سپاهيان فراهم آمد 49 .
سطح هموار اين سكوى خارايى نزديك پوزه در گوشهء شمال غربى به وسيلهء تخته سنگ بزرگى كه ممكن است كرسى خطابه بوده باشد ، شكسته شده است .
در حدود دويست ياردى ( 88 ، 182 مترى ) آنجا تخته سنگ تنهايى از زمين سر بر - آورده است كه گويى كار كرسى خطابه را مىكرده است ، زيرا در جلو آن پاگردى هست كه چون من بر فراز آن ايستادم مىتوانستم براحتى دفتر يادداشتهايم را روى تختهسنگ بگذارم . در روشنايى دم غروب خورشيد صفهء كوچك سفيد رنگ چنان مىنمود كه گويى از مرمر شفاف ساخته شده باشد ؛ و طرح و شكل آن در زمينهء سياه چادرهايى كه افراد ايلات در اطراف آن برپاى داشته بودند نمايانى و برجستگى خاصى داشت .
هنگامى كه به طرف چاپارخانه مىرفتم اين اندازه فرصت پيدا كردم كه از حجاريهاى عهد ساسانى در نقش رجب بررسى اجمالى به عمل آورم ، و تحقيق
هامش
( 1 ) . كوروش كوچك پسر داريوش دوم و برادر اردشير دوم ، مدعى سلطنت ايران ، متوفى در 401 ق . م . در 407 ق . م سپهسالار سپاه ايران در آسياى صغير بود ، در 404 ق . م به خيال گرفتن تاج و تخت افتاد . سپاه عظيمى گرد آورد ، و شهرهاى يونانى نيز سپاهيان ديگرى برايش فراهم آوردند . ولى در جنگى كه با سپاهيان اردشير كرد كشته شد . م
( 2 ) .Castolou Pedion