پارتى مقايسه كنيم تا متقاعد گرديم كه آن بنا بنايى مقدس و دينى است 30 .
با آنكه اينجا دقيقا معبد و پرستشگاهى نيست ( زيرا ايرانيان معابد و پرستشگاههايى واقعى چون يونانيان نداشتند ) عمارتى است كه براى نگهدارى آتش مقدس به كار مىرفته ، و ظاهرا آتش در آتشدان مقدسى فروزان بوده است . استناد به نبودن پنجره ( زيرا جاى پنجرهها بسته است ) و روزن و دودكش دليل قانعكنندهاى براى رد اين نظريه نيست ، زيرا زرتشتيان دود را مخلوق اهريمن مىدانستند و به هر وسيله و كوششى كه مىتوانستند از تشكيل و ايجاد آن جلوگيرى مىكردند 31 .
بناى مربع شكل را ترك گفتيم و در اطراف قسمت سفلاى پرتگاه به گردش پرداختيم و به دو آتشگاه ( آتشدان ) رسيديم كه از سنگ تراشيده شده بودند ؛ اين هر دو ، بنابر نظر شايع ، متعلق به دوران هخامنشى هستند ، و فعلا موردى نيست كه بتوان از آن عدول كرد . اين آتشدانها مرا به ياد « دائيتيه گاتو « 1 » » ى عهد اوستا افكندند ؛ و در نظرم مجسم شد كه چگونه مغان ، هنگامى كه شاه بزرگ در ميان كوكبه و جلال زمينى خويش انديشمند مرگ ، براى تقديم فديه به مقابر شاهى آمده است ، بخور و چوب صندل بر آتش مقدس توده كردهاند .
چون از تپه بالا رفتيم تا مقبرهها را از بالا بنگريم در نزديك لبهء پايين پرتگاه چشممان به ستون كوتاهى افتاد كه حدود 5 پا ( - 52 ، 1 متر ) ارتفاع داشت و از سنگى سخت تراشيده شده بود 32 . احتمال دارد كه اين ستون به يادبود حادثهاى ساخته شده باشد كه اينك ، به علت آنكه سنگنبشتهاى آن را ماندگار نساخته ، ديگر هرگز براى ما قابل كشف نيست . تنها مىتوانم به اين نكته اشاره كنم كه داريوش در مصر ، و نيز ، بنابر روايت هرودوت ، در تراكيا « 2 » از اين گونه ستونها كه داراى سنگنبشته بودهاند نصب كرده بوده است 33 .
در قسمتهاى بالاتر پرتگاه ، چند جاى مسطح هست كه در نتيجهء تراشيدن صخره ايجاد شدهاند و وضع خاصى دارند . تصور مىشود اينها پهنههايى بودهاند كه جسد مردگان را روى آنها مىگذاشتهاند تا ، مطابق آيين و دستور اوستا ،
هامش
- شهر آثار تاريخى فراوان - از جمله ويرانههاى شهر قديمى گور ، ويرانههاى آتشكدهء فيروزآباد ، كاخ اردشير بابكان ، نقش برجستهء اردشير بابكان ، ويرانههاى پلى در روبروى نقش مزبور ، نقش برجستهء سوارهء اردشير بابكان ، قلعهء دختر و غيره - وجود دارد . م
( 1 ) .d itya g tu( 2 ) .Thrace، ناحيهاى در قسمت جنوب شرقى اروپا ، مشتمل بر يونان ، جنوب بلغارستان ، و قسمت اروپايى تركيهء حاليه . در دورهء 512 - 479 ق . م تحت حكومت شاهنشاهى ايران بود . م