( حدود 400 قبل از ميلاد ) كه از روايات ايرانى به خوبى آگاه بوده است ، مىگويد كه كوروش در جنگ با سپاهيان بيگانهء در بيكا « 1 » ( ظاهرا منطقهاى در مشرق ايران ) به سختى مجروح گرديد ، و سه روز بعد درگذشت ، و جنازهاش را پسرش كبوجيه به ايران آورد 18 . بر داستان تاريخى گزنوفون يعنى كوروپايديا « 2 » اعتماد نمىتوان كرد ، به روايت او كوروش در سن پيرى در عين سلامت تن و روان ، و در ميان اندوه و غمگسارى دوستان ، و پس از ايراد نصايح حكيمانه براى اطرافيانش جان سپرد ، و بنابر وصيتش او را به سادهترين وجهى به خاك سپردند 19 . در اين هنگام كوروش هفتاد و يك سال داشت ، و سال مرگ او 530 پيش از ميلاد مسيح بود . روى هم رفته روايت كتسياس را در مقايسه با گفتار آريانوس « 3 » ، استرابون « 4 » ، پلينى « 5 » ، كوينتوس كورتيوس « 6 » ، و پلوتارك « 7 » دربارهء قبر كوروش بايد موثقتر شمرد 20 . با توجه به سخنان اين نويسندگان ، كه بعد از اين به نقل آنها مىپردازيم ، بايد پذيرفت كه جسد كوروش به پازارگاد منتقل شده و در آنجا به خاك سپرده شده است ؛ و بعيد نيست كه ابتدا ، به شيوهء ايرانيان ، او را در پوششى از موم گرفته باشند ، يا به روش مصريان موميايى كرده باشند 21 .
آريانوس ، مورخ يونانى كه در اوايل قرن دوم ميلادى مىزيسته و اخبار
هامش
( 1 ) .Derbicae( 2 ) .Cyropaedia، يا « تربيت كوروش » ، كتابى از گزنوفون ، كه دوران كودكى و جوانى و تمام فعاليتهاى بعدى كوروش كبير را براى تأسيس شاهنشاهى ايران شرح مى - دهد . گزنوفون در ضمن اين كتاب ، كه به صورت داستانى تاريخى نوشته شده ، نظر خود را دربارهء حكومت و چگونگى تربيت حكام و مردان سياسى گنجانيده است . م
( 3 ) .Flavius Arrianus، مورخ يونانى قرن دوم . والى كاپادوكيه بود . علاوه بر رسالههاى نظامى و جنگى كتابى در تاريخ اشكانيان نوشته ؛ كتابى هم در تاريخ اسكندر مقدونى نوشته است . م
( 4 ) .Strabo، مورخ و جغرافىنويس يونانى قرن اول ق . م . كتاب جغرافياى وى منبع سرشارى براى اطلاعات جغرافيايى دنياى قديم است . م
( 5 ) .Pliny( 23 - 79 ) ، معروف به پلينى مهين ، طبيعيدان رومى . اثر عمدهاش كتاب « تاريخ طبيعى » است كه در 37 مقاله نوشته شده . براى بررسى آتشفشان به كوه وزوو رفت و در آنجا خفه شد . م
( 6 ) .Quintus Curtius( 7 ) .Plutarch( 46 - 120 ) ، زندگينامهنويس يونانى . در مصر و ايتاليا سفرها كرد . اثر بزرگش كتاب « زندگيهاى مقايسه شده » است ، مشتمل بر 46 زندگينامه ، كه به زوجها مرتب شده ، و در هر زوج يكى از رجال يونان با يكى از رجال روم مقايسه شده است . وى خصائل و صفات و اخلاق اشخاص را ، ضمن داستانهايى كوتاه ، تشريح مىكند .
كتاب پلوتارك رواج و مقبوليتى فراوان داشته است و دارد . م