از آنان نيست ، زيرا طول قامت او از نوك سر تا كف پا بالغ بر دو متر و بيست سانتيمتر است .
مسئلهء تعيين هويت اشخاصى كه در اين حجارى تجسم داده شدهاند ، چنان كه من در كتاب خويش تحت عنوان زرتشت نوشتهام ، هنوز مسألهاى حل نشده است 14 .
گرايش عقايد در حال حاضر عليه آن است كه شخصى را كه هاله بر گرد سر دارد زرتشت بدانيم ، ولى در مورد سه شخص ديگر نظرها مختلف است . آخرين و موثقترين كسى كه در اينباره اظهار عقيده كرده است پروفسور فرديناند يوستى « 1 » استاد دانشگاه ماربورگ « 2 » مىباشد . وى بر عقيدهء سابق خود باقى است كه شخصى كه هاله بر گرد سر دارد مثل خداى آفتاب يعنى مهر ( ميترا ) است ، نفر وسط اردشير اول « 3 » و نفر سمت راست هرمزد است كه دارد حلقه يا نيمتاج پيروزى را ، به خاطر غلبهء وى بر سلسلهء پارتيان ، كه نمايندهء آن اردوان پنجم « 4 » يعنى شخص بر زمين - افتاده است ، اعطا مىكند 15 . بايد اعتراف كنم كه شخصى كه هاله بر گرد سر دارد گرچه نمايانندهء شخص زرتشت نيست ، به نظر من ممثل دين ، يعنى رئيس روحانيت و دولت است كه به صورت موبدى كه مقام وزارت دارد تشخص يافته تا با حضور خود حادثهء پيروزى را متبرك سازد . پيكرههاى ديگر به نظر من اردشير و پسرش شاپور هستند كه دولت پارتيان را ، كه به وسيلهء اردوان پنجم كه در زير پاى
هامش
( 1 ) .Justi( 1837 - 1907 ) ، زبانشناس و مستشرق آلمانى . از 1860 تا پايان عمر استاد فقه اللغهء تطبيقى و زبانهاى شرقى دانشگاه ماربورگ بود . آثار عمدهاش عبارتند از « كتاب دستى زبان زند » ( 1864 ) ؛ « تاريخ ايران قديم » ( 1879 ) ؛ « تاريخ قديم ملل مشرق » ( 1884 ) ؛ « صرف و نحو كردى » ( 1890 ) ؛ « تاريخ ايران » ( 1897 ) ؛ « آسياى مركزى و شرقى در دورههاى باستانى » ( 1905 ) ؛ « مصر و آسياى غربى در دورههاى باستانى » ( 1905 ) ؛ و غيره . م
( 2 ) .Marburg. شهرى در آلمان غربى . گرچه از لحاظ ساختن ماشينآلات و اسبابهاى دقيق بصرى شهرت دارد ، عمده معروفيتش به مناسبت دانشگاه آن است كه در 1527 به وسيلهء فيليپ شكوهمند ( 1504 - 67 ) ايجاد شد . م
( 3 ) . اردشير اول يا اردشير بابكان ، مؤسس سلسلهء ساسانيان و اولين پادشاه ( 226 - 241 ) آن سلسله . وى پسر بابك ، حاكم بخشى از ناحيهء پارس ، بود ، و پس از مرگ پدر خود را پادشاه پارس معرفى كرد ( 212 ) . با اردوان پنجم جنگيد ، و سپاهش را منهزم ساخت ، و در تلاقى نهايى او را در ايالت شوش بكشت ( 224 ) . در 226 رسما به عنوان شاهنشاه ايران ، تاجگذارى كرد . م
( 4 ) . آخرين شاهنشاه ( 209 - 226 ) سلسلهء اشكانى ، پسر بلاش چهارم .
يونانيان را شكست داد ، ولى مواجه با قيام اردشير بابكان شد و در جنگ به قتل رسيد . با مرگ وى سلسلهء اشكانى ، كه به علت جنگهاى خانگى و عدم رضايت مردم ضعيف شده بود ، منقرض گشت . م