دست چپ را بر شمشير خود نهاده ، و دست راست را به حلقهاى كه با نوار شرابهدارى تزيين يافته است گرفته ، و دارد آن را به شخصى كه به نظر مىآيد داراى مقام و منزلتى بلند باشد اعطا مىكند ، يا از وى مىستاند .
شخص اخير كه در مقابل نفر نخست ايستاده است دست راستش را بر بند حلقه گرفته و دست چپ را به لطف تمام به تهيگاه خود نهاده است . هر دو نفر تاج بر سر دارند . نفر وسط كلاهش به شكل « خود » است و بالاى آن تزيينى كروى - شكل دارد كه معمولا در مجسمههاى شاهنشاهان ساسانى ديده مىشود ، ولى در اينجا به شكل پياز گل درآمده است . تاج دومى كنگرهدار است ، و از زير آن موهاى انبوه و مواجش هويداست . هر دو نفر سربند مخصوص عهد ساسانى را بر سر دارند كه شرابهها و تريشههاى مواج از آن فرو آويخته است و نوار پهن آن در پشت آويزان است ، بقيهء تزيينات و لباسهاى آنها نيز متعلق به همان عهد است . همين اندازه دربارهء اين دو شخص كافى است .
درست در پشت سر نفر وسط شخص سومى ايستاده است كه از آن دو نفر ديگر به جهت داشتن هالهاى از نور بر گرد سر تفاوت دارد . وى پاى بر گل آفتاب - گردانى كه خيلى خشن تراشيده شده است نهاده ، و با دو دست چيزى نىلبك مانند و بلند را در برابر خود نگهداشته است . پارسيان هند و گبران ايران اين پيكره را تجسم زرتشت مىدانند ، و آن را مبناى تمام تصاويرى كه از پيغمبر خويش كشيدهاند قرار دادهاند ؛ در اين موضوع من در بمبئى و همچنين در يزد با آنها بحث كردهام . به اين جهت در اينجا من اين پيكره را با تمام جزئياتش ، از روى يادداشتهايى كه هنگام تماشاى آن در محل برداشتهام ، توصيف خواهم كرد ؛ سپس بطور مختصر دربارهء اينكه اين نقش تجسم كيست سخن خواهم گفت .
طرح اين نقش برجسته خوب ، و شيوهء ايستادنش ، كه سنگينى بدن را تا حدى بر روى پاى چپ افكنده ، عالى است . بدنش در جامهء قبامانندى پيچيده شده كه در ميان داراى كمربند است ، و در ناحيهء گردن به حاشيهء منقش منگولهدارى آراسته شده است . ريزهكارى و تو در تويى اين زيور مانع از آن است كه انسان به درستى دريابد كه آيا گردنبند است ( چنان كه در مورد نقش نفر وسط چنين است ) ، يا طراز منقش يقهء جامه است . خود جامه تاخوردگيهاى طبيعى دارد ، و اثر اين تاخوردگيها بخصوص در مورد چينهاى كنار آرنج تماشايى است . جامه به اندازهء جامهء دو نفر ديگر نقش و نگار دارد ، اگرچه كمربند آن از نظر زيور سادهتر از كمربند نفر وسط ، و بيشتر شبيه كمربند نفر سمت راست است . هالهء گرد سر ، استادانه حجارى شده ، و كلاهى ، كه البته زيور كروى شكل مرسوم را ندارد ، موهاى انبوه مجسمه را كه با وجود خرابى مجسمه كاملا هويداست ، مىپوشاند : مثل اين است كه شخص
سفرنامه جكسن ( ايران در گذشته وحال ) ( فارسى ) — صفحة 252
مساهمون: فريدون بدره اى
ص٢٥٢