ديوارى تفرجگاه طاقبستان را در برگرفته است ، و چون ما از ميان دروازهء فروريختهء آن عبور كنيم خويشتن را كنار درياچهء كوچكى به مساحت حدود صد و ده متر مربع مىيابيم كه آبش را نهرهايى تأمين مىكنند كه از پاى گرانكوه مشرف بر سطح بلورين و شفاف آن مىجوشند ، و سپس از مجراى زير درياچه بيرون مىروند و در جويبارهايى كه براى آبيارى كنده شدهاند جارى مىگردند . كوره راهى كه درختان بيد بر آن سايه افكنده است از كنار درياچه مىگذرد ، و در كنار آب ، نزديك جويبارها ، شكستههاى ستونهايى از مرمر سفيد و سرستونها و قطعاتى از مجسمهها و حجاريهاى شكستهء عهد ساسانى ديده مىشود 6 . عمارتى نسبتا جديد و دو طبقه كه متعلق به وكيل الدوله است ، به صورت ساختمان كلاه فرنگى ، در كنار درياچه ، درست در نقطهاى كه آب از زير كوه بيرون مىجهد و خروشان به درون درياچه مىريزد ، قد برافراشته است 7 . هنگام ديدار من تمام اين صحنه در جامهء سبز و زيباى بهار پوشيده شده بود ، و زمينهء نيلفام آسمان كه طرح دندانه دندانهء تپههاى لخت و عور را برجستهتر مىنمود بدان زيبايى بيشترى مىبخشيد ، و چنان آنجا را تماشايى مىكرد كه مرا به ياد بعضى از ويلاهاى ايتاليا مىانداخت .
اما از هماكنون مىتوانم در نظرم مجسم سازم كه چون خشكى تابستان فرا رسد و درياچه كم آب يا خشك شود و جويبارها از جريان باز مانند ، چقدر از زيبايى آن كاسته خواهد شد .
براى كسى كه از طاقبستان ديدار مىكند از همهء مناظر دلانگيزتر و جالبتر مجموعهاى از نقوش و حجاريهاى عهد ساسانى است كه در دو غار ، كه در سينهء كوه كنده شدهاند ، در طاقنمايى در سطح پايين آن حك شده است . اين حجاريها به احتمال قوى بهترين نمونههاى موجود هنر عهد ساسانى « 1 » هستند ، و نفوذ
هامش
- 182 كيلومتر است .
اينكه مؤلف قصر شيرين را نزديك مرز عثمانى نوشته مربوط به زمان نگارش كتاب است . م
( 1 ) . در دورهء سلطنت ( 226 - 645 ) سلسلهء ساسانيان هنرهاى بومى ايران ، كه روزگارى تحت تأثير شديد هنرهاى محلى يونان و مايههاى رومى قرار گرفته بود ، دوباره احيا شد . معماران اين دوره تحول عظيمى در كار معمارى پديد آوردند .
در نقشهاى برجستهاى كه پيكرتراشان اين دوره بر صخرهها بجاى گذاشتهاند شيوهء مستقلى ديده مىشود كه نشانهء گرايش شديد سازندگان آنها به واقعپردازى است . از جملهء اين آثار مىتوان نقشهاى صخرههاى نقش رستم و طاقبستان را نام برد . م