چنان كه قبلا گفتيم كتيبهء بزرگ داريوش در شمال شرقى اين نقطه ، در حدود پانصد قدم دور تر از قسمت وسطاى صخره قرار دارد . آدمى ، همچنانكه در پايين ايستاده و به صد مترى بالاى سرش در ميان درهء تنگ كوه مىنگرد ، طرح كلى سنگنبشته و پيكر داريوش ، دو وزير او ، و ده پادشاه اسير را مىبيند . به آسانى مىتوان دريافت كه چرا اهالى محل اين نقوش اخير را « نه درويش » مىنامند ، زيرا نقش به رو در افتادهء گوماتاى مغ كه دستها را به التماس برافراشته است ، از آن مسافت بروشنى پيدا نيست . در مورد پيكر سكونكا ، با كلاه بلند سكاييش ، من با اين نظر موافقم كه نقش او بعدا بر نقوش شاهان اسير افزوده شده است . به محض ديدن جاهاى صاف و هموار كه سنگنبشتهها در آنجا كنده شده است ، من ، چون از قبل مىدانستم ، توانستم جاى كتيبههاى فارسى باستان را در وسط و زير حجاريهاى برجسته ، كتيبههاى عيلامى جديد را در سمت چپ طاقنماى نقوش ، و كتيبههاى بابلى را در بالاى آنها و نيز در بالاى قسمت راست جايگاه نقوش تشخيص دهم . ردههاى پهن ، با رنگ خاكسترى خاصشان كه بر اثر جريان آب و شسته شدن قسمتى از كتيبه ايجاد شده بودند ، به خوبى ديده مىشدند . حتى در آن لحظه آب داشت از بالاى يكى از صفحات بيرون مىزد و بر روى كتيبه مىريخت . با يك نگاه مىشد فهميد كه براى نسخهبردارى از قسمت پايين كتيبهء فارسى باستان از دوربين نمىتوان استفاده كرد ، زيرا لبهء برآمدهء طاقنما قسمتى از متن كتيبه را از پايين از ديدرس پنهان مىداشت ، و لازم بود كه به نحوى به كتيبه نزديكتر شد . با بالا رفتن از گردالههاى « 1 » عظيم و تختهسنگهاى افتاده از كوه ، كه صعود از تنگ را دشوار مىساخت ، امكان داشت تا حدى به جايى كه كتيبهها و نقوش حجارى شده بودند ، نزديك شد .
كنارههاى تند و شيبدار تنگ تشكيل زاويهاى را مىدادند . سنگنبشتهء داريوش در جانبى كنده شده است كه تقريبا درست روى به مشرق دارد . ديوارهء مقابل اين درهء تنگ تنورهآسا چنان تند و مضرس و ناهموار است كه هر كوششى را براى بالا رفتن و از كتيبهها ، از جايى همسطح آنها عكس گرفتن ، عقيم مىگذارد . اهالى به تأكيد مىگفتند كه عملا بالا رفتن از ديوارهء آن سوى دره غير ممكن است بنابراين اكنون مسئلهء مهم اين بود كه بهترين راه براى بالا رفتن از صخره و رسيدن به كتيبهها كدام است .
چون از دوستى ايرانى شنيده بودم كه احتمالا بهترين راه براى رسيدن به كتيبهها آن است كه آدمى را از بالا به پايين فرو گذارند ، قبلا بعضى از روشهايى
هامش
( 1 ) .boulder. قطعه سنگى كمابيش گرد ، و معمولا بزرگتر از قلوه سنگ . م