كه كتيبه از زمان راولينسن تاكنون صدمهء بسيار ديده است . پيش از اين ذكر كردم هنگامى كه براى اولين بار چشمم به كتيبه افتاد آب از قسمت بالاى آن تراوش مىكرد ، و از اينرو قسمتى از كتيبه به طول چندين متر مرطوب بود . چند عكسى كه من در روز دوم موفق شدم از روى لبه بگيرم ، به خوبى آنچه را ما از دست دادهايم ، و داريم از دست مىدهيم ، نشان مىدهند ؛ و من بيم آن دارم كه اگر كسى با دقت و مجالى ، بيش از آنچه طى توقف كوتاه يك هفتهاى من مقدور بود ، به بررسى صخره بپردازد دلايل تازهترى در اين باب بيابد . در اينجا مىخواهم توجه شما را به نكتهاى جلب كنم ، و آن اين است كه من دريافتم كه پس از آنكه چشم عادت كند و كمى تمرين نمايد ، كشف و بازسازى حروف و واژههاى محو شده ، با بررسى دقيق شيارها و فرورفتگيهايى كه ضربهء سنگين قلم حجار در حك حروف باقى گذاشته است ، امكانپذير است . سر حروف ميخمانند هنوز به صورت نقطه يا سوراخى در روى سنگ آب فرسوده باقى مانده است ، و اطلاع از خط ميخى براى انسان ميسر مىسازد كه با تركيب اين فرورفتگيها حرف محو - شده را بيابد - و معمولا اين بازسازى با قرائت صحيح واژه درست در مىآيد .
من متوجه شدم كه راولينسن نيز اغلب بدين كار دست زده است ، و براى او اين كار آسانتر هم بوده است زيرا به اعتقاد من كتيبه در زمان او كمتر از اكنون صدمه ديده بوده است .
در مقابل قسمتهاى خراب شده ، آن بخش از كتيبه قرار دارد كه جريان آب مايهء فرسايش و ريختگى صخره نشده است . در اينجا به عوض رگههاى خاكسترى فولادى تيره ، رنگ قهوهاى زيباى كتيبه به همان دستنخوردگى كه از زير تيشه و قلم حجار زمان داريوش بيرون آمده ، باقى مانده است . نه در پارك مركزى « 1 » و نه در ميدان ترافالگار « 2 » لوح خارائى كاملتر و بهتر از اين نمىتوان يافت . بعلاوه مقايسهء
هامش
( 1 ) .Central Park. پاركى به مساحت 340 هكتار ، در شهر نيويورك ، كه بزرگترين پارك اين شهر بشمار مىرود . در 1856 ساخته شده است . موزهء هنرى متروپليتن ، باغ وحش ، مسلهاى مصرى ، و غيره در آن است . م
( 2 ) .Trafalgar Square. ميدانى در شهر لندن ، كه به يادبود پيروزى درياسالار هوريشيونلسن در نبرد ترافالگار ( نبردى كه در 21 اكتبر 1805 بين انگليسها از يك طرف و ناوگانهاى فرانسه و اسپانيا از طرفى ديگر در دماغهء ترافالگار - واقع در كرانهء جنوب غربى اسپانيا روى داد ) ساخته شد . ستون نلسن كه در 1849 اتمام پذيرفت داراى 51 متر ارتفاع است ، و بر آن مجسمهاى از نلسن به بلندى 17 پا وجود دارد . در پايين مجسمه جنگهاى عمدهء نلسن تصوير شده است . چهار شير خوابيده ستون را نگاه داشتهاند . ميدان ترافالگار اكنون محلى براى ميتينگهاى سياسى و تظاهرات عمومى است . م