نيزهدار مخصوص شاه ، گئوبرووه « 1 » ، ( اگر بتوان نامهايى را كه در نقش رستم به پيكرههاى مشابه داده شده براى اين دو نفر به كار برد ) ايستادهاند . اين نامها در مآخذ يونانى به صورت گوبرياس « 2 » و اسپاتينس « 3 » آمده است 15 .
در بالاى سر شاه پيكرهء بالدار اهورمزدا - كه دارد حلقهاى را ، كه نماد پادشاهى است ، به داريوش اعطا ، و بدين طريق كارهاى او را تأييد مىكند - در پرواز است 16 . اين نقش ، مانند ديگر نقوش ، نفوذ هنر بابلى و آشورى را نشان مىدهد .
پيكر آدمها در اين حجارى ، مانند بعضى از حجاريهاى تخت جمشيد ، قوى و حجيم است ؛ پيكر شاه در برابر پيكر اسيران بسيار پهلوانانه حجارى شده است ، چندانكه نقش اسيران در برابر آن به نقوش آدمهاى كوتوله مىماند .
اكنون وقت آن است كه جاى كتيبهها را نسبت به نقوش برجسته معين سازيم ؛ كتيبههاى فارسى باستان درست در زير حجاريها قرار گرفتهاند . ترجمهء عيلامى كتيبه در اطراف قسمت پايين ، جانب چپ لبهء نقوش ، كنده شده و دسترسى بدان بسيار دشوار است . متن بابلى ، در بالاى آن بر صخرهء تند و سراشيبى نقر شده است . كتيبهها و ترجمههاى تكميلى اضافى در اطراف و در روى صفحات طرف راست كنده شدهاند .
بعد از اين شرح ، خوبست به توصيف خود كتيبهها و مطالبى كه در آنها نوشته شده است بپردازيم .
متن فارسى باستان كتيبه كه در پنج ستون است بطور مختصر تاريخ وقايع عمدهء اوايل پادشاهى داريوش را بيان مىكند . اين مطالب در چهارصد سطر به خط ميخى زيبايى بر سطوح صيقل خوردهء كوه كنده شده ، و دو ترجمهء عيلامى و بابلى كه بر روى هم بيش از چهارصد سطر را تشكيل مىدهند ، آن را تكميل مىسازند . در اين كتيبه داريوش بطور مختصر بيان مىكند كه چگونه ، « به خواست اهورامزدا » ( وشنا اهورهمزداهه « 4 » ) و با دليرى و شجاعت خود ، به پادشاهى رسيد ؛ و از جنگها و پيروزيهاى خود ، و شورشهايى كه براى نظم دادن و استحكام بخشيدن به شاهنشاهى بزرگ خود در هم شكسته است ، سخن مىگويد . زبان فارسى باستان كه اين كتيبهها بدان نوشته شده است تقريبا نزديك به زبان اوستايى است . سبك نگارش كتيبهها نفوذ كتيبههاى آشورى و بابلى را نشان مىدهد 17 و با وجود شيوهء تحرير خالى از لطف سندى رسمى ، و نيز گرايش به تكرار - كه از مشخصات نگارش شرقى است - داراى نوعى هيمنه و سادگى است كه شايستهء چنين سندى تواند بود . كتيبه با
هامش
( 1 ) .Gaubruva( 2 ) .Gobryas( 3 ) .Aspathines( 4 ) .vashna Auramazdaha