هست ، پس آن را پنهان مكن . اگر اين فرمان را پنهان نسازى و به مردم برسانى ، اهورامزدا ترا دوست باد ، و تخمهء تو بسيار باد ، و زندگانيت دراز باد . چنين گويد داريوش شاه : اگر اين فرمان را نهانسازى و به مردم نرسانى ، اهورامزدا ترا بكشاد و تخمهات بريده باد . »
59 - 64 : « چنين گويد داريوش شاه : آنچه من كردم همه را با خواست اهورامزدا كردم ؛ اهورامزدا و ديگر خدايانى كه هستند به من يارى دادند . براى اين اهورامزدا و ديگر خدايانى كه هستند ، مرا يارى كردند كه من نه كينهورز بودم ، نه دروغزن بودم ، نه ستمگر بودم ، نه من و نه خاندانم . من مطابق راستى پادشاهى كردم » 20 .
كتيبههاى خشايارشا و اردشير در واقع چيزى جز تكرار كتيبههاى كوچك داريوش نيستند : مطالب آنها فرمولوار و ساختمانشان مكانيكى است ، ولى داراى ارزش فقه اللغهاى و تاريخى هستند ؛ و نيز از نظر دينى جالب توجهند ، زيرا در كتيبههاى اردشير دوم و اردشير سوم نام دو خداى ديگر يعنى مهر « 1 » و آناهيتا در كنار نام اهورامزدا به چشم مىخورد ، و حال آنكه در كتيبههاى داريوش ذكرى از آنها نيست گرچه ممكن است در زمرهء « خدايانى كه هستند « 2 » » ، منظور شده باشند . به هر صورت ، اهورامزدا هنوز هم ، به موجب تمام اين كتيبهها ، بزرگترين خداى جهان است : « خداى بزرگ است اهورامزدا ، بزرگترين خدايان ، او كه اين زمين را آفريد ، كه آن آسمان را آفريد ، كه انسان را آفريد ، كه براى انسان شادى آفريد . كه خشايارشا ( يا اردشير ) را شاه كرد » 21 . اما بطور كلى صميميتى كه در اين گفتار منعكس است كمتر واقعى به نظر مىرسد ، همچنانكه آثار فساد و زوال در زبان و سبك نگارش كتيبههاى اخير به چشم مىخورد .
قبل از آنكه اين فصل را بپايان برسانم مىخواهم توجه شما را به كتيبهء كوچكى از داريوش جلب كنم كه با آنكه قبلا به وجود آن پىبرده شده ، متن آن با الفباى ميخى در دسترس نبوده است . اين كتيبه در ماهان « 3 » كرمان ، در مقبرهء شاه
هامش
( 1 ) . مهر ، در اوستايى ميثره و پهلوى ميتر ، يكى از پروردگاران ايران باستان است . پس از ظهور زرتشت مهر را « ايزد » محسوب داشتند . بعدها مهر را با خورشيد يكى دانستند . مهر پاسبان عهد و پيمان ، و موكل به روز شانزدهم ( موسوم به مهر ) هر ماه شمسى و ماه هفتم ( موسوم به مهر ) هر سال شمسى است . مهرپرستى از ايران به آسياى صغير و روم نفوذ كرد ، و با سپاهيان رومى به اروپا رسيد . معابد بسيارى به نام مهر بنا شده است . م
( 2 ) .aniya bagaha tyaiy hantiy( 3 ) . ماهان دهى است در بخش ماهان شهرستان كرمان ، 36 كيلومترى جنوب شرقى كرمان ، از بناهاى جالب آن مقبرهء شاه نعمت اللّه ولى است . م