اين خط را حرف به حرف كشف كرد ، به فصلى از رمانى هيجانانگيز مىماند .
وى دو تا از لوحههاى كوچك تخت جمشيد را كه حدس مىزد از دوران هخامنشى است در كنار هم نهاد ، و از مقايسهء آنها به حدس صائب دريافت كه يكى از كلماتى كه زياد تكرار مىشود ، بايد واژهء شاه ، و كلمهء قبل از آن نام پادشاه باشد . بر اين منوال ، به وسيلهء مقايسات دقيق و استنتاجات محققانه ، گروتفند توانست تلفظ نام داريوش ، نام پدرش ويشتاسب ، و نام پسرش خشايارشا را به دست آورد . وى در چهارم سپتامبر 1802 نتايج اين پژوهشها را به آكادمى علوم گوتينگن « 1 » ارائه كرد ، و به اين طريق علم كشف رموز خط ميخى را بنيان نهاد . همين كه سرانجام كليد معماى خط ميخى بدست آمد ، دانشمندان ديگر كارى را كه گروتفند آغاز كرده بود دنبال كردند . در نتيجه ، اينك ما مىتوانيم تمام سنگنبشتههاى پارسى باستان را بخوانيم و نيز معادلهاى عيلامى و بابلى اين كتيبهها را ترجمه كنيم 4 . اما در ميان محققانى كه به تفسير خطوط ميخى پرداختند - خواه آلمانى ، يا فرانسوى ، و يا دانماركى - بزرگترين همه راولينسن انگليسى بود - مرد نامدارى كه هم محقق بود و هم سرباز . افتخار خواندن كتيبههاى گنجنامه در همدان ، و مباهات نخستين صعود از ستيغ بيستون و نسخهبردارى از كتيبهء داريوش ، از آن سرگرد هنرى كرزيك راولينسن و بعدها سرهنرى راولينسن مىباشد 5 .
كوه بهستان - در يونانى بگيستانون اپوس يا چنان كه خود اهالى مىگويند بيستون از روزگاران باستان شناخته بوده است ، ولى نه كسى از معناى كتيبههايى كه بر سينهء آن كنده شده آگاه بوده ، و نه نقش اشخاصى را كه بر بالاى آنها در جانب غير قابل صعود كوه كنده شده باز مىشناخته است .
ديودوروس سيسيلى « 2 » در قرن اول پيش از مسيح آنها را به سميراميس نسبت داده است . ياقوت حموى « 3 » ، دوازده قرن بعد ، جز اشارهء مختصرى به نقش سوار واقع
هامش
( 1 ) .Gottingen، شهرى در قسمت مركزى آلمان . گرچه به جهت دارا بودن صنايع توليدآلات دقيق ، وسايل بصرى ، و فراوردههاى آلومينيومى معروفيت دارد ، عمدهء شهرتش مديون دانشگاه آن است كه در 1737 تأسيس شده است . در قرن 19 گروههاى فيزيك و رياضى آن اعتبار و شهرت جهانى داشتند . م
( 2 ) .Diodorus، مورخ سيسيلى كه بعد از سال 21 ق . م در گذشته است . كتابى در 40 مقاله به زبان يونانى در تاريخ جهان تأليف كرد . تنها مقالات 1 - 5 و 11 - 20 آن كه در تاريخ مصر ، بين النهرين ، هند ، عربستان ، و افريقاى شمالى است محفوظ مانده است . م
( 3 ) . ياقوت حموى يا ياقوت رومى ( 575 - 626 ه . ق ) دايرة المعارفنويس معروف عرب است . اصلش از بلاد روم بود ، در كوچكى اسير شد ، و تاجرى بغدادى ، -