خوشحالى اجداد آنها را - اگر در همدان نباشد - در شوش ، در آن زمان كه خواهش و افسون قهرمان زيباى آنان ، استر در قلب شاه اخشورش ( خشايارشا ) اثر كرد و سبب شد كه جان يهوديان نجات يابد « 1 » ، و در عوض دشمنشان ، هامان ، بر همان چوبهء دارى كه براى مردخاى آماده شده بود به دار آويخته گردد ، دريابيم 66 .
هنگامى كه در همدان بوديم ، علاوه بر اين داستانها ، داستانهاى ديگر نيز از كتاب مقدس خاطر ما را به خود مشغول داشته بود . چنان كه در كتاب طوبيت « 2 » از آپوكريف آمده است 67 در همين شهر هگمتانه يا اكباتانا بود كه سارا ، دختر مردى يهودى ، مىزيست . وى زير نفوذ مرگبار طلسم اسمودئوس « 3 » ديو قرار داشت ، ولى سرانجام به وسيلهء طوبياس نجات يافت 68 . اگر اين داستان را سخت افسانهآميز بپنداريم و از آن در گذريم ، مىتوانيم به واقعيت ديگرى از كتاب مقدس ، كه در تاريخ از آن آگاهى داريم ، عطف توجه كنيم ، و آن ، آمدن آنتيوخوس اپيفانس « 4 » ( حدود 164 ق . م ) به همدان است . وى بعد از غارت و چپاول تخت جمشيد بدين شهر آمد ، و در اينجا ، چنان كه در كتاب دوم مكابيان « 5 » ( 109 - 3 ) آمده است به
هامش
( 1 ) . در باب سوم از كتاب استر چنين مذكور است « . . . جميع خادمان پادشاه كه در دروازهء پادشاه مىبودند به هامان سر فرود آورده وى را سجده مىكردند زيرا كه پادشاه چنين امر فرموده بود . لكن مردخاى سر فرود نمىآورد و او را سجده نمىكرد . . . و چون هامان ديد كه مردخاى سر فرود نمىآورد و او را سجده نمىنمايد هامان از غضب مملو گرديد . . . پس هامان قصد هلاك نمودن جميع يهوديانى كه در تمامى مملكت اخشورش بودند كرد زانرو كه قوم مردخاى بودند » . م
( 2 ) .Tobit، طوبيت يا طوبياس يكى از كتابهاى عهد قديم و از جملهء آپوكريف است . موضوع كتاب سرگذشت پدر و پسر يهودى تبعيد شدهاى است به نامهاى طوبيت و طوبياس . طوبيت پسرش را براى كارى به شهر مىفرستد . رفائيل ، ملك مقرب ، به صورت جوانى پسر را راهنمايى مىكند و با هم به خانهء يهوديى وارد مىشوند كه دخترش ، سارا ، ديوى در بدن داشت . اين ديو كه دختر را دوست مىداشت هفت شوهر او را در روز عروسى كشته بود . طوبياس ، به يارى رفائيل ، ديو را از بدن سارا بيرون مىكشد و با او ازدواج مىكند . بعدها با هم به خانهء طوبيت مىروند ، و پسر پدر كور خود را شفا مىبخشد . م
( 3 ) .Asmodeus( 4 ) .Antiochus. آنتيوخوس چهارم ، معروف به اپيفانس ، شاه سلسلهء سلوكى سوريه است كه از 175 تا 163 ق . م سلطنت كرد . مىخواست فرهنگ يونانى را وارد سرزمين يهودا كند و يهوديت را براندازد . همين امر باعث شورش مكابيان شد . م
( 5 ) .Maccabees، نام خاندانى يهودى كه عليه سلطهء سلوكيها و كوششى كه آنها براى متداول ساختن رسوم و آداب يونانى به عمل مىآوردند قيام كردند و زندگى نويى ، چه از لحاظ سياسى و چه از نظر مذهبى ، به يهوديان بخشيدند . كتاب مكابيان دو كتاب آخر عهد قديم را در كتاب مقدس تشكيل مىدهد . م