14 - و نبوكدنصر فرمانرواى شهرهاى او شد و به هگمتانه آمد و دژها و باروها را گرفت و كوچههاى آن را ويران كرد و زيبايى شهر را ننگين ساخت » 17 .
بنابر آنچه پولوبيوس « 1 » تاريخنويس يونانى در قرن دوم پيش از ميلاد نوشته است شكوه و جلال هگمتانه چنان بوده است كه سخت جلب نظر مىكرده است بخصوص عظمت كاخ هگمتانه و پرستشگاه ائنه « 2 » يا آنائياس « 3 » ، و اين نام جز تصحيفى از كلمهء آناهيتا « 4 » يا آنائيتيس « 5 » نتواند بود . آناهيتا ( - ناهيد ) همان فرشتهء آب است در كيش زرتشت كه در اوستا ستايش شده است ، و پرستش او پس از زمان اردشير دوم ( قرن چهارم پيش از ميلاد ) بخصوص در ميان ايرانيان رواج يافته 18 .
از مطالعهء ديگر مآخذ قديم مىدانيم كه اين فرشته را در هگمتانه پرستشگاهى باشكوه بوده است 19 . شرح كامل مطلب از اين قرار است :
« هگمتانه در آغاز تختگاه شهرياران ماد بود و از حيث ثروت و نيز از جهت عظمت بناها بر ديگر شهرها بسى برترى داشت . اين شهر در دامنهء كوه اورونتس قرار گرفته است ، و حصار ندارد اگرچه دژ و ارگ بسيار مستحكمى در آن ساختهاند . در زير اين ارگ كاخ شاهى را برافراشتهاند كه بيان شرح و تفصيل آن ، يا يكباره سكوت كردن دربارهء آن تا حدى دشوار است .
« براى نويسندگانى كه از نوشتن جز برانگيختن شگفتى و تحسين خوانندگان غرضى ندارند و به گزافهگويى و نوشتههاى زيباى دلانگيز خو گرفتهاند ، هگمتانه بهترين موضوع نويسندگى است . اما براى كسانى كه مانند من هنگام توصيف مطالبى كه دور از حد فهم و درك مردم عادى است ، جانب احتياط را رها نمىكنند ، سخن گفتن دربارهء اين شهر دشوار است . با اينهمه آنچه دربارهء بزرگى آن مىتوان گفت اين است كه محيط آن هفت استاد 20 است و بناهاى باشكوه آن كه در نقاط مختلف شهر ساختهاند ، نشان مىدهد كه ثروت و خواستهء سازندگان اصلى آن تا چه پايه بوده است ، زيرا تمام چوبهايى كه در آن به كار رفته از سدر يا كاج
هامش
( 1 ) .Polybius( 203 - 120 ق . م ) ، مورخ يونانى . تاريخ عمومى مفصلى در 40 مقاله نوشته ، و در آن حوادث سالهاى 220 - 146 ق . م را شرح داده است .
تنها 5 مقاله از آن باقى است . م
( 2 ) .Aena( 3 ) .Anaias( 4 ) .Anahita. آناهيتا يا ناهيد ، بنابر اوستا نام فرشتهء نگهبان آب است .
بعدها اين نام را به ستارهء زهره دادند . ناهيد در همدان مخصوصا مورد تجليل بوده ، و همان است كه در معرض دستبرد آنتيوخوس سوم قرار گرفت . آثار معابد ناهيد در مناطق غربى ايران ديده مىشود . م
( 5 ) .Anaitis