و در آثار ارمنى به نام گندزگ ياد شده است نيز قابل انطباق با شيز و در نتيجه با تخت سليمان كنونى است .
پيشتر گفتيم كه ياقوت گزن و شيز را يكى مىداند ، هرچند ابن خرداذبه - كه پيش ازو بوده - آنها را دو جاى متمايز از هم دانسته است 35 . راولينسن براى اثبات صحت اين انطباق از مطالب مربوط به لشكركشى خسرو پرويز ( 589 ميلادى ) بر ضد بهرام چوبين و از مطالب مربوط به جنگهاى ( 624 ميلادى ) هراكليوس ( - هرقل ) امپراطور بيزانس عليه خسرو بهره مىجويد ، همچنين از آنچه شش قرن پيش از آن دربارهء لشكركشى ماركوس آنتونيوس « 1 » بر ضد پارتيان نوشتهاند .
من در اينجا بر آن نيستم كه به تفصيل دلايل راولينسن را بازگو كنم اما همين قدر مىگويم كه بيشتر دانشمندان نظر او را دربارهء يكى بودن آن دو محل پذيرفتهاند .
همچنين عقيدهء وى را در باب اينكه اين خرابهها نمودار جايى است كه « فرااسپه « 2 » » خوانده مىشده و دژ « ورا « 3 » » واقع در ماد نيز در همانجا قرار داشته است 36 .
در واقع مىتوان يقين داشت كه اگر در روزگار باستان گنزكه و شيز ، مطلقا ، يك جا و يك شهر نبودهاند اولى از دومى چندان دور نبوده است و شايد بتوانيم به پيروى از قول استرابون بگوييم كه شهر در جلگه و دژ در ارتفاعات قرار داشته است . قول استرابون كه راولينسن نقل كرده است اين است : « مقر تابستانى شاهان درگزكه « 4 » واقع در جلگه و در دژى استوار به نام ورا قرار دارد كه ماركوس آنتونيوس هنگام نبرد با پارتيان به محاصرهء آن پرداخت » 37 . در اين مورد از روى حدس و گمان به نام محل جديدى كه گنجآباد خوانده مىشود و به فاصلهء كوتاهى از شمال شرقى تخت سليمان ( در حدود عرض جغرافيايى 37 درجه و 15 دقيقه و طول جغرافيايى 47 درجه و 45 دقيقه ) قرار دارد اشاره مىكنم ( نگاه كنيد به نقشهء آخر كتاب ) يا به محلى كه بين سانجود و تيكانتپه « 5 » واقع است و در نقشهء كتاب ايران تأليف كرزن به نام گنجه مشخص شده است 38 .
با اينهمه در تكميل رسالهء راولينسن در اينجا به ذكر يك دو شاهد دربارهء گنزك و شيز و آتشكدهء آذرگشنسب مىپردازم ، و آنها عبارت است از مطالبى كه
هامش
( 1 ) .Mark Antony( 83 - 30 ق . م ) ، سردار معروف رومى و دلدادهء كلئوپاتر ملكهء مصر ، كه در زمان فرهاد چهارم پادشاه اشكانى با لشكرى گران به ايران لشكر كشيد و به سختى شكست خورد . م
( 2 ) .Phraaspa( 3 ) .Vera( 4 ) .Gazaca( 5 ) . تيكانتپه يا تكاب ، دهستان ، بخش تكاب ، شهرستان مياندوآب ، استان چهارم ( آذربايجان غربى ) . م