روز ديگر پگاه كاروان من به راه افتاد ، و من فرصتى يافتم تا مطلبى را كه مربوط به دوران رسالت زرتشت بود تحقيق كنم ، و ناحيهاى را كه به احتمال قوى او نخستين پيرو خود را در آنجا به كيش خود در آورد ، تعيين نمايم . اين محل نزديك ده خورخوره « 1 » ، بين محمديار و دارلك « 2 » و مياندوآب است . بنابر سنت مىدانيم كه نخستين كسى كه زرتشت توانست به آيين خود در آورد ، پسر عمش موسوم به « مديو مانگه « 3 » » مذكور در اوستا و « مذيو - ماه « 4 » » مذكور در متون پهلوى 3 است . بنا به نوشتهء پهلوى « زاتسپرم « 5 » » ، محلى كه پسر عم زرتشت به دين نو گرويد « جنگلى بود در نيزارهاى پستى كه كنام گلههاى گراز است 4 » . اين را هم مىدانيم كه زرتشت مدتى از دوران جوانى خود را در ناحيهء درياچهء اروميه ( در اوستا چئچسته « 6 » ) گذرانده است ، و سواحل جنوبى اين درياچه از روزگاران كهن با نيزارهاى وسيع پوشيده بوده است . نقشههاى جغرافيايى امروز « جنگل نيزارى » را به طول تقريبا صد كيلومتر نشان مىدهد ، و من قبلا هنگامى كه در تبريز و اروميه اقامت داشتم شرح اين جنگل را شنيده بودم . « جنگل واقع در نيزارهاى پست » كه ذكر آن در روايتهاى زرتشتى آمده ظاهرا همين جنگل امروزى است .
شاهراهى كه درياچه را دور مىزند و به سوى رگا ( رى كنونى ) نزديك تهران كه گويند زادگاه مادر زرتشت بوده است كشيده مىشود ، درست از كنار آن مىگذرد .
اين ناحيه پر است از « گودالها » و « نيزارها » ، و من تودههايى عظيم از ساقههاى باريك نى را ديدم كه بلندى پارهاى از آنها 5 تا 7 متر بود و آنها را از « جنگل » بريده بودند ؛ و دربارهء كسانى كه در ميان اين نيزارها و مردابها ناپديد شده بودند ، داستانها شنيدم . در اين ناحيه نيز « گلههاى گراز فراوان است » و مردم محل آنها را
هامش
( 1 ) . دهى از بخش حومه شهرستان مهاباد ، واقع در 5 / 27 كيلومترى شمال آن . م
( 2 ) . دهى از دهستان شهر ويران ، بخش حومهء شهرستان مهاباد ، واقع در 5 / 16 كيلومترى شرق مهاباد . م
( 3 ) .Maidhyoi - maonhaيا مديو - ماه [ لفظا به معنى كسى كه در ميان ( پانزدهم ) ماه تولد يافته است ] ، پسر اراسنى ، پسر عموى زرتشت ، و از ياران متنفذ وى . بنابر روايات ، وى نخستين كسى است كه به دين زرتشت ايمان آورده است . م
( 4 ) .Medhyo - mah( 5 ) .Zatsparam، زاتسپرم يا زادسپرم از فضلا و مؤلفين زردشتى در دورهء عباسيان و هيربد يا دستور ( 881 - 900 ) سيرجان و كرمان . منتخبات زاتسپرم مجموعهاى است در باب مبدأ خير و شر و احوال زرتشت ، و متضمن مطالبى نظير دينكرت و بندهشن . كتاب مشتمل بر حدود 000 ، 19 كلمهء پهلوى است .
( نقل از دايرة المعارف فارسى )
( 6 ) .Chaechasta