موقع حفر شالدهء خانهاش بدست آمده بود ، متوجه يكى از آنها شدم كه بيش از همه جالب نظر بود . و آن ديزيى بود كه از سفال سخت سرخ رنگ مايل به قهوهاى ساخته بودند ، و به ظاهر از اشياء بسيار عتيق و به قول ميزبان من محتملا به عنوان ظرف شير به كار مىرفته است 21 .
نخستين غذاى كامل عيار ايرانى را در همين گوىتپه در منزل ملك شمعون خوردم كه از مهماننوازيش بهرهمند بودم . براى صرف غذا به رسم مشرق زمين روى زمين كه پر از مخدههاى نرم بود ، نشستيم ، و در ميان ظرفهاى بيشمار و انواع بسيار غذاهايى كه مخصوص دهات بود غرق شديم . از جمله خوراكيها ماست يعنى مخلوطى از مواد شيرى بود كه غذاى زرتشت را به ياد من مىآورد : مقصودم شير است و پنير است كه ، بنا به نوشتهء مؤلفان قديم ، زرتشت سالها در بيابان با آن تغذيه مىكرد 22 . در بازگشت به شهر بسيارى از مناظر زيبا را تماشا كرديم ، از جمله آسياى كهنهاى را كه ابتدايى بودن سبك و ساختمانش توجه مرا جلب كرد .
چون اقامت من در اروميه مصادف با وقتى شده بود كه هنوز عيد نوروز يا جشن سال نو ايرانيان پايان نيافته بود فرصتى بسيار نيكو بدستم افتاد تا با زندگانى اجتماعى مردم ايران بهتر آشنا شوم . نوروز كه كهنترين جشن ايرانيان است بر خلاف جشن سال نو ما به ژانويه نمىافتد ، بلكه مصادف با فصل بهار و اعتدال ربيعى و هنگامى است كه آفتاب وارد برج حمل مىشود . بنابر سنت ايرانى چند هزار سال از تاريخ اين جشن مىگذرد ، و نوروز نخستين بار در عصر طلايى جمشيد بر پا شده است ، و اين شهريار پيش از توفان نوح مىزيسته . هم او سال شمسى را رايج كرد ، و هرچند ايرانيان مسلمان سال قمرى را كه در ميان تازيان معمول بوده است برگزيدهاند ، هرگز جشن نوروز و آيين آن را از ياد نبردهاند . عيد نوروز دو هفته است و با همان شور و نشاطى برگزار مىشود كه هزار سال پيش در ايام هارون الرشيد بر پا مىشده است - آنجا كه در هزار و يك شب در داستان اسب سحرآميز اشارهاى در اين باب شده است و نوشتهاند : « عيد نوروز يكى از كهنترين و مهمترين اعياد در سراسر ايران زمين است . اين عيد از زمان بتپرستى باز مانده است ، و نه تنها در شهرهاى بزرگ بلكه در هر قصبه و روستا و خانهاى آن را بر پا مىدارند » 23 . برنامهء ايام عيد عبارت است از لباس عيد پوشيدن ، هديه به هم دادن ، تبريك و تهنيت به هم گفتن ، شاد بودن و نشاط كردن . رعايت امور باب روز و به اصطلاح « مد » نيز موجب برافتادن رسم ديد و بازديد عيد كه از روزگار پرافتخار جمشيد معمول بوده است نشده ، چه گذشت ايام در بزرگداشت آن كوشيده است .
ميزبان به كسانى كه به ديدن او مىروند ، با عرضه كردن سينيهاى بزرگ پر از شيرينى و آب نبات ، خوش آمد مىگويد ، و دوستان از اين نعمتها براى يكديگر مىفرستند ،
سفرنامه جكسن ( ايران در گذشته وحال ) ( فارسى ) — صفحة 118
مساهمون: فريدون بدره اى
ص١١٨