درياچهء اروميه ديده مىشود . قسمت بيشتر آنها در دشت اروميه و در قسمت جنوبى دشت سلدوز پراكنده است اما در شمال سلماس ( - شاهپور ) از اين تپهها سراغ نداريم 7 . اين تپهها از طبقات عظيم خاكستر مخلوط با خاك درست شده است و در بسيارى از موارد خاكسترها را بر روى تپههاى كوچك طبيعى ريختهاند . « در واقع به زحمت مىتوان پشتهاى را در دشت سراغ كرد كه معمولا آن را بدين وسيله كه گفتيم به مقدار بسيار عظيمى برنيفراشته باشند » 8 . مردم محل همه به اتفاق اين تپهها را « تپههاى آتشپرستان » مىخوانند . با اينهمه نبايد بعضى از تپههاى فراوانى را كه در پيرامون درياچهء اروميه قرار دارد - مانند قوم تپه « 1 » در « مايان « 2 » » كه از تبريز چندان دور نيست با تپههاى آتشپرستان اشتباه كرد زيرا با سهولت مىتوان تپههاى معمولى را « تپههاى خاكستر » پنداشت . مردى كه نخستين راهنماى من بود چون ديده بود كه بدين موضوع دلبستگى دارم بر من منت نهاد و قوم تپه را « آتشگاه » خواند و حال آنكه آن تپه تودهايست از ريگ و محتملا هرگز آتشگاه زرتشتيان نبوده است .
قريهء ديكاله مستقيما به اروميه متصل مىشود . تپهء خاكستر آنجا سيصد يا چهارصد متر درازا ، و تقريبا به همين مقدار پهنا دارد ، و بلندى آن در حدود سى متر مىباشد . اما مدام از ابعاد آن كاسته مىشود ، زيرا روستاييان در طى قرن گذشته به ارزش مواد قليايى خاكستر پى بردهاند و از آن در كود دادن زمين و توليد شوره بهره مىجويند . ازينرو تپه را سوراخ كرده ، شكافته ، گود كرده ، نقب زده و در بسيارى جاها آن را به قطعاتى تقسيم و از هم جدا كردهاند ، و خاكسترها را براى رشوه دادن به زمينهاى زراعتى اطراف كنده و بردهاند . عكسى كه من و آقاى لبرى از اين تپه گرفتهايم پارهاى از چالهها و گودالهايى را كه در نتيجهء اين كند و كاوها به وجود آمده است نشان مىدهد . بنابر اين بازديد و بررسى تپه كارى آسان بود . اين تپه مركب است از طبقات صلب و سخت خاكستر ؛ عمق اين طبقات متفاوت ، و قطر هر يك به حدود يك متر يا بيشتر مىرسد . در اين تودههاى خاكسترى سنگ كمتر ديده مىشود ، اما در قديم پارهاى از بناهاى سنگى بر فراز اين تپه قرار داشته و روستاى ديكاله بيشتر از سنگهاى اين بناها ساخته شده است و اين نكته را همكار من دكتر ا .
يوحنان « 3 » ، كه در آنجا زاده شده است ، برايم شرح داد . از اين نكته نيز آگاهم كه چندى پيش ديوار ساختمانى كه از آجر پخته بود نزديك به كف بنا كشف شد كه « دست كم ضخامت هر آجرى شش اينچ ( 2 / 15 سانتيمتر ) و طول هر يك بيست و
هامش
( 1 ) . قوم لفظ تركى ، به معنى « شن » است . م
( 2 ) . دهى از بخش اسكو ، شهرستان تبريز . م
( 3 ) .Yohannan