الى آخر . مىگويند كه شهر هر روز به دو خروار « 1 » ابريشم نياز دارد كه به حساب ما بالغ بر ده هزاربار « 2 » است . اما دربارهء مقدار پارچههاى پشمى و نخى و مانند اينها چيزى نمىگويم ، زيرا اگر مقدار پارچههاى ابريشمى را قياس بگيريد به آسانى حدس خواهيد زد كه مقدار ديگر منسوجات از چه قرار است .
تا اينجا به سوى جنوب شرقى سفر كردهام ، اكنون برمىگردم به شرق و در آن جهت به نخستين شهرى كه فرود آمدم شيراز بود . شهرى است بسيار بزرگ كه محيطش با حومه بيست ميل است .
شيراز مردمى بيشمار دارد و پر است از بازرگان ، زيرا تمام كسانى كه از نواحى شمال يعنى از هرات « 3 » ، سمرقند « 4 » و نسا « 5 » مىآيند و راه پارس را در پيش مىگيرند از شيراز مىگذرند . واردات اين شهر جواهرات ، پارچههاى ابريشمى بزرگ و كوچك و ادويه و ريوند است . شيراز قلمرو سلطان حسن بيگ است و با ديوارهاى گلى و خندقهاى گود و دروازههاى مناسب ، محصور است . داراى تعدادى مسجد عالى و زيبا و خانههاى خوب آراسته به كاشىكارى و ديگر زيورهاى نيكو است و شمار خانههاى شيراز دويست هزار و شايد بيشتر باشد . اين شهر براى اقامت ، محلى است ايمن و شورش و آشوبى در آنجا روى نمىدهد . بازرگانان از اينجا روبهراه مىنهند و از ايران بيرون مىروند و راه هرات را در پيش مىگيرند كه واقع است در ناحيه جغتاى و اين شهر ازان پسر مرحوم سلطان ابو سعيد است . شهرى است بسيار بزرگ اگرچه يك سوم شيراز نيست و در آنجا نيز صنعت ابريشمبافى و مانند آن رواج دارد . از ذكر نام بسيارى از دژها و شهرها و روستاها كه در اين راه است مىگذرم كه در آنها چيزى يادكردنى ديده نمىشود . اما از اينجا اندكى به سوى شمال بايد به مدت چهل روز راه از ميان كويرها و شورهزارهاى بىآب گذشت ، از
هامش
( 1 ) . در متن ،Sompterكه امروزSumpterنويسند ، به معنى يابو و اسب بارى كه به ظن قريب به يقين مراد همان « خروار » است . - م .
( 2 ) . در متنWeightبه معنى بار . - م .
( 3 ) . در متنEreكه در حاشيه نوشتهاند : « شايد رهRe[ رى ] شهرى كه سابقا نزديك تهران بود » . اين خطاست زيرا اولا نويسنده در اينجا اره را در رديف سمرقند و نسا مىآورد . ثانيا در چند سطر بعد صريحا مىنويسد كه هرات واقع است در ناحيهء جغتاى . ثالثا هرات را در قديم هرى هم گفتهاند . - م .
( 4 ) .Samarcahanth( 5 ) .Nisu