اطاعت كرده باشد و آن لشكر به امر سلطان همهء شهر را ويران كردند . با اين همه يكششم آن اكنون دوباره مسكون است . اصفهان بناهايى بزرگ ، مهم و تاريخى دارد كه يكى از معتبرترين آنها آبانبارى چهارگوش است با آبى زلال ، شيرين و بسيار گوارا كه در پيرامونش كاروانسرايى است با ستونها و گنبدهاى نيكو و اتاقهاى بيشمار و حجرههايى مخصوص بازرگانانى كه مىخواهند كالاى خود را عرضه كنند .
پيوسته شبهنگام اين محل را براى حفظ متاعهاى ايشان قفل مىكنند . ديگر اشياء و ابنيهء نيكو در اين شهر ديده مىشود كه از ذكر آنها مىگذرم ؛ فقط به ذكر اين نكته مىپردازم كه در زمانى كه پيش از اين ياد شد ، چنان كه مىگفتند ، پنجاه هزار تن در آن شهر مىزيستند .
پس از اصفهان به شهرى پرجمعيت رسيديم به نام كاشان و در آنجا پارچههاى ابريشمى و نخى چندان فراوان بدست مىآيد كه هركس در يك روز به ارزش ده هزار دوكات مىتواند از اين پارچهها فراهم كند . پيرامون شهر نزديك سه ميل است . داراى حصار و حومهاى زيبا و وسيع است .
پس از آن به شهرى رسيديم به نام قم كه بسيار خشن و ناتراشيده ساختهاند .
اين شهرجاى پيشهوران نيست زيرا مردم قم با كشاورزى گذران مىكنند و اين شهر داراى تاكستانها و باغهاى فراوان و خربوزههاى بسيار خوب است . خربوزهها چنان بزرگ است كه وزن پارهاى از آنها به سى پاوند مىرسيد : از بيرون سبز ، از درون سپيد و از شيرينى چون قند است . شهر قم داراى بيست هزار خانه است .
از آنجا راه خود را دنبال كرديم و به يزد « 1 » رفتيم و آن شهر صنعتگرانى است كه پارچههاى ابريشمى و نخى و پشمى و مانند اينها مىبافند . شايد كسانى چنين پندارند كه در پارهاى از موارد من در نقل وقايع از حد راستى تجاوز مىكنم . با اين همه كسانى كه يزد را ديدهاند مىدانند كه آنچه دربارهء آن مىگويم سراپا راست و درست است . حصار پيرامون اين شهر پنج ميل است و داراى حومهاى بسيار وسيع و با اين همه مردم همه به نساجى و بافتن پارچههاى گوناگون ابريشمين سرگرمند ،
هامش
( 1 ) . در متنJexو در حاشيه « يزد » .