زنده كند . از اين گذشته اگر كسى از چنان جوان زيباى والاتبارى انتظار كارهاى نمايان داشت آن مرد سالخورده قول مىداد كه اسماعيل شگفتيها خواهد نمود زيرا مىديد كه وى داراى آنچنان قدرت فكر و سرعت ادراك و شجاعت ذاتى است كه تا آن زمان در هيچ يك از معاصران خود نديده بود .
اين نامهها چنان در مردم اردبيل اثر كرد كه براى يارى كردن به اسماعيل در رسيدن بدين مقصود يا برآوردن نيات ديگرى كه داشت حاضر بودند همهء قدرت و نفوذ خود را به كار برند . پس اسماعيل نهانى فرمانهايى فرستاد تا قوم وظيفهء خود را بداند . دويست تن از مريدان خويش را در گيلان بر خود گرد كرد و مردم اردبيل دويست تن ديگر در اختيارش نهادند و اسماعيل با اين قوا آماده شد كه كار خود را ، كه با فرخندگى آغاز شده بود ، حسن ختام بخشد . ازاينرو در درهاى كه كمينگاهى مساعد بود موضع گرفت و در وقتى مناسب شتابزده به دژ محمودآباد « 1 » روان شد ، با حملهاى ناگهانى نگهبانى قلعه را درهم شكست و سپس دوباره آن را مرتب و منظم كرد و نگهبانان بهترى به كار گماشت . سپس وارد شهر شد و به سپاهيان خويش فرمان داد تا آنجا را غارت كنند و مردم شهر را از دم تيغ بگذرانند .
اين دژ غنى است چون در كنار يكى از بندرهاى درياى باكو قرار گرفته است ، و از آنجا تا تبريز هشت روز راه است و از مازندران « 2 » و ديگر نقاط كشتيهاى پر از كالا به مقصد تبريز و شماخى و تمام ايران به اين بندر وارد مىشود .
هامش
( 1 ) . در متنMarmurlagiكه در صفحهء 272 به صورتMamurcagiآمده است . - م .
( 2 ) . در متنNamiscaderemكه مترجم انگليسى آن را در حاشيه مازندران نوشته است و دربارهء آن چنين شرح داده : « مازندران ، قسمتى از هيركانيا [ گرگان ] است كه رشته كوههاى البرز آن را از عراق [ عجم ] جدا مىكند ، از نظر خاك و آب و هوا شبيه گيلان است ، الا آنكه كوه و جنگل بيشتر دارد . از نظر بازرگانى ابريشم آن به پاى گيلان نمىرسد ، اگرچه تجارت ابريشم اين شهرستان قابل توجه است . مردم مازندران جنگجوترين مردم ايران بشمار مىرفتند و تا مدتى نسبتا مديد در برابر نيروى تيمور پايدارى كردند . جمعيت مازندران قريب يك ميليون و پانزده هزار تن است . شهرهاى عمدهء آن عبارت است از سارى مركز مازندران ، بارفروش [ - بابل امروز ] كه بيش از يكصد هزار تن جمعيت دارد ، آمل ، فرحآباد[ Ferrabad ]و اشرف [ - بهشهر امروز ] كه كاخ شاه عباسى آن معروف است ، همان شاهى كه راه عظيم و حيرتانگيز معروف به راه سنگفرش مازندران [ به اصطلاح مترجم انگليسىCauseway of Mazenderan] به فرمان او ساخته شد ، و اكنون آن را به ويرانى افكندهاند . »