برادران خويش گرفتار آمد و به دست خواهرش كشته شد . بزرگان ايران محمد خدابنده را بر تخت نشاندند و او چون در صدد خونخواهى برادران خويش برآمد فتنهاى بزرگ در كشور افتاد و سلطان مراد بر آن شد كه از آب تيره ماهى بگيرد .
پس گرجيان را كه زير فرمان لونداوغلى « 1 » بودند و همچنين مردم شيروان را به عصيان برانگيخت . با اين همه پس از سالى چند رجال ايران سلطان محمد نالايق را بر كنار كردند و راه براى سلطنت فرزندش عباس هموار شد . اين شاهزاده كه شايد بهترين پادشاهى بود كه پس از قرنها در ايران به تخت مىنشست از سال 1585 م .
[ 993 ه . ق . ] « 2 » در ايران به فرمانروايى پرداخت و همان است كه در تاريخ به نام شاه عباس بزرگ معروف است .
ديباچهء راموزيو « 3 »
بر عهده گرفتهام كه شرح مسافرت آقاى كاترينو زنو « 4 » نجيبزاده را در ايران بيان كنم . اين سفر هنگامى اتفاق افتاد كه جمهورى ما با عثمانيان در جنگ بود و ما مىخواستيم كه آنان را از سوى مشرق با سپاه اوزون حسن بستوه آوريم و اين همان پادشاهى بود كه از چند سال پيش با مهارت فراوانى كه در فن محاربه داشت ، خويشتن را سرور ايرانيان كرده بود و قسمت مهمى از ولايات مجاور آن سامان را به تصرف خود درآورده بود . پس چنين مناسب ديدم كه به شرح همهء جنگها بپردازم ، خواه آنها كه در درون خاندان سلطنتى ايران روى داده است و خواه نبردهايى كه ايرانيان با عثمانيان كردهاند . بخصوص مىخواهم چگونگى روى كار آمدن اوزون حسن را بيان كنم كه مردى بود بزرگزاده و تهيدست و كارش از ديگر برادران زارتر بود ( غرضم جهانشاه « 5 » برادر ارشد او است كه به سلطنت ايران
هامش
( 1 ) . در متنLevent Ogli. [ در تواريخ ايرانى لونداوغلى آمده است . نوايى ]
( 2 ) . سال جلوس شاه عباس اول 1587 مطابق با 996 مىباشد . - م .
( 3 ) . اين ديباچه به قلم راموزيوRamusioاست و بقيه [ يعنى متن سفرنامهء كاترينو زنو ] را نيز همين نويسنده از روى نامههاى رسمى كاترينو زنو فراهم آورده است .
( 4 ) .Caterino Zeno( 5 ) . در متن « جيائوسا » آمده است . جهانشاه برادر اوزون حسن نبود زيرا اين دو به ترتيب سردودمان امراى -