طسوج « 1 » و شبستر « 2 » مىرسى كه مسافت ميان آنها سه فرسخ « 3 » است . در اين نواحى ديگر چيزهاى ديدنى نديدم جز آنكه مردم عموما سرگرم بافتن قماش و جامههاى نخى و قلابدوزى و بافتن قاليچهاند ، و اندكى نيز پارچههاى ابريشمين مىبافند .
گوشت ، بخصوص گوشت بره فراوان است . شراب و ميوهها بسيار بهقدر كافى يافته مىشود . اين چيزها را از راه درياى سياه به شهرهاى پيرامون آنجا مىبرند . برگرديم بر سر تبريز . اگر از اين شهر به سمت مشرق شمال شرقى حركتكنى و گاهى به شمال و اندكى به شمال غربى و از جاهاى مختلف و از كورهراهى بگذرى كه شايستهء شرح و بيان نيست دراينحال به مسافت دوازده منزلى تبريز به شماخى « 4 » مىرسى كه شهرى است در ماد « 5 » در ناحيه تزيچيا « 6 » و فرمانرواى آن ديار شيروانشاه خوانده مىشود و مردم اين شهر به هنگام ضرورت مىتوانند نه الى ده هزار سوار آمادهء كارزار كنند . اين شهر از يك سو محدود است به درياى باكو كه در شش منزلى شماخى و در سمت راست آن قرار دارد ، از سمت چپ محدود است به منگرليا « 7 » ، به سوى درياى سياه و سرزمين مردم قايتاچى « 8 » كه در پيرامون كوههاى كاسپى « 9 » بسر مىبرند . اين شهرى است بسيار خوب كه بين چهار الى پنج هزار خانهدارد و مردمانش به بافتن پارچههاى نخى و ابريشمى به شيوهء خود سرگرمند . اين شهر در ارمنستان بزرگ قرار دارد و بيشتر ساكنانش ارمنيند . از شماخى كه بگذرى مىرسى به دربند كه گويند اين شهر را اسكندر ساخته است و در كنار درياى باكو و به مسافت يك ميل از كوه قرار دارد . بر فراز آن كوه دژى است و اين دژ دو بارو دارد كه راست در آب فرورفته و دو قدم از ديوار در زير آب است .
پهناى شهر از اين دروازه تا دروازهء ديگر نيم ميل است و ديوارهايش از سنگهاى بزرگ به سبك بناهاى رومى ساخته شده است .
هامش
( 1 ) . در متنTessuو در حاشيه طسوج .
( 2 ) . در متنZeristerو در حاشيه شبستر .
( 3 ) .fyres( 4 ) . در متنSammachiو در حاشيه شماخى .
( 5 ) .Media( 6 ) .Thezichia( 7 ) .Mengreliaوصف اين ناحيه در سفرنامههاى بعدى خواهد آمد . - م .
( 8 ) .Caitacchi( 9 ) .Caspio