پادشاه موقعى كه وارد دشت اوجان شد اظهار تمايل نمود كه كليهى قواى منظم را در يكجا جمع نمايند . منظرهى مشقهايى كه به سبك اروپايى اجرا شد ، براى او تازگى داشت .
اين مناظر به قدرى جلب توجهش را كرده بود كه قسمت اعظم روزها را در ايوان برج كاخ مىگذارند و تمام حركات را به دقت تعقيب مىنمود . ضمنا از وليعهد مىخواست كه در بارهى اين حركات توضيح بدهد . هربار كه صفوف قشون به صورت تازهاى درمىآمدند ( مشق صف جمع - م . ) تحسين شاه برانگيخته مىشد و كرارا كلمهى بارك الله ( عالى است ) را بر زبان مىآورد . اما موقعى كه نوبت به سوارنظام و توپخانهى سبك رسيد بر اسب سوار شد تا بهتر بتواند ببيند . اين عمليات به قدرى مورد پسند شاه واقع شده بود كه دستور داد باز هم تكرار نمايم ، ولى با كسب اجازه عرض كردم كه در نتيجهى فريادهايى كه در مدت شش روز متوالى از حلقومم خارج شده ، شديدا از درد سينه رنج مىبرم . علاوه بر آن تذكر دادم كه ادامهى عمليات اسبها را از پا درخواهد آورد . شاه كه از حمله و تغيير جبهه در حال تاخت بىنهايت خوشش آمده بود ميل داشت كه اين عمليات سخت كه جان سوارها و اسبها را به لب مىآورد از ساعت هشت صبح تا سه يا چهار بعد از ظهر بدون وقفه و استراحت ادامه پيدا بكند . شاه به قدرى از آنچه ديده بود راضى به نظر مىرسيد كه فى الحال فرمان داد به فوريت دوازده هنگ نيزهدار ديگر ايجاد شود . اين هنگها بايد به تهران بروند و قسمتى از لشگر ذخيرهاى را كه مىخواست در آنجا داشته باشد ، تشكيل بدهند . چنانچه صلح برقرار نشده بود قطعا اين تصميم به مرحلهى اجرا درمىآمد ، زيرا شاه مىخواست با اين طرح پايتخت را از خطرى كه در زمستان گذشته متوجه آن شده بود محفوظ بدارد . محققا اگر لشگر روسى كه زبدهى قشون گرجستان بود تغيير فرماندهى نمىيافت پايتخت به تصرف روسها درآمده بود . ژنرال كوتروفسكى كه فرماندهى اين لشگر را بر عهده داشت به طورى كه قبلا گفته شد در جنگ مجروح گرديد و ژنرالى كه به جاى وى تعيين گرديد چون كشور را نمىشناخت احتمالا دچار اشتباه شد زيرا
سفر در ايران ( فارسى ) — صفحة 279
مساهمون: گاسپار دروويل
ص٢٧٩