شده بودند ، تشنهى انتقام گرفتن بودند .
آغا محمد خان پس از نادر شاه دوباره به قشون ايران درخشش بخشيد . وى با وجود خواجه بودن مانند هموطنش نرسيس نامدار نيرومند و واجد صفات مردانگى بود و در فنون جنگى نهايت زبردستى را داشت . آغا محمد خان كليهى ياغيانى را كه اسلافش موفق نشده بودند تحت انقياد درآورند ، سياست نمود و خراسان را دوباره فتح كرد . اما رفتارش با شخص واجب الاحترامى مانند شاهرخ برايش رسوايى بهبار آورد . آغا محمد خان براى دست يافتن به خزاين شاهرخ آنقدر او را شكنجه داد كه باعث مرگش شد . آغا محمد خان همچنين يك لشگركشى به گرجستان كرد كه اگر همراه با قساوت و مردمآزارى نبود باعث درخشش قشونش مىشد . وى تنها به اين دليل كه هراكليوس حمايت روسيه را بر حمايت او ترجيح داده بود شهر نگونبخت تفليس پايتخت گرجستان را پس از تاراج و چپاول به آتش كشيد . پس از مرگ آغا محمد خان چند تن از فراريان روسى كه به ايران پناهنده شده بودند اصول ابتدايى تعليمات نظامى اروپاييها را به ايرانيها آموختند . اين اشخاص مورد تشويق احمد خان نامى كه در آن موقع بيگلربيگى تبريز بود ، قرار گرفتند و به مقام افسرى رسيدند . آنها تعدادى دستههاى قشونى تشكيل دادند كه به قدرى ناقص و بد سازمان داده شده بود كه پس از چند ماه حتى يك نفر هم زير پرچم باقى نماند .
اوضاع نظامى ايران بار ديگر دچار سختترين بىنظميها گرديد . از اين موقع تا زمانى كه فرانسويان از نو و به طور ناقص چند فوج پيادهنظام سازمان دادند معلوم نيست چهچيز مانع شد كه قشون روس به سوى تهران حركت كند و تمام ساحل چپ ارس را به تصرف درآورد . روسها ساليان متمادى براى به دست آوردن اين منطقه با ايران در جنگ بودهاند تا بالاخره به موجب قرارداد اخير قسمتى از آنرا به دست آوردند . سپاهيانى كه تا سال 1800 در مقابل قواى روس پايدارى مىكردند تعدادى سرباز پيادهى غير منظم بودند كه در جنگ هيچگونه مهارتى نداشتند . سوارنظام
سفر در ايران ( فارسى ) — صفحة 249
مساهمون: گاسپار دروويل
ص٢٤٩