ضمنا قوانينى دربارهى سلسله مراتب و اطاعت از ما فوق ، وظايف مامورين انتظامات اردو ، نظام حركت قشون و طريقهى تعليف دواب وضع نمود ، كه قسمت اخير خرسندى صاحبان بيچارهى مزارع را موجب گرديد .
نادر هميشه با سخاوتمندى پاداش خدمات را مىداد .
ولى خطاكاران را هيچگاه نمىبخشود و غالبا آنها را به طرز بسيار خشونتآميزى تنبيه مىنمود . با گردآوردن اعراب ، كردها ، تركمنها ، افغانها و هنديها در قشونش حس رقابت ايرانيها را برانگيخته بود . ايرانيها كه ذاتا مغرورند ، نمىتوانستند تحمل كنند كه موفقيتهاى سركردهشان به غير از خودشان به ديگرى نسبت داده شود و از اينرو ده بار بهتر از آنكه به تنهايى بجنگند ، مىجنگيدند .
پساز درگذشت اين سردار كشورگشا ، قشون كه از مدتها قبل به سبب جنگهاى طولانى و دشوار خسته شده بود ، دچار آشفتگى و پراكندگى گرديد . دستههاى كوچك قشون از هرجومرجى كه در ايران حكمفرما بود ، بهرهگيرى نمودند و در تمام نقاط كشور به راهزنيهاى وحشتناك دست زدند و از اين راه ضمن ارضاى تمايلات محرمانهى خود وسايل معيشت خويش را نيز فراهم ساختند زيرا ديگر كار كشاورزى و صنعت نمىتوانست زندگى آنها را تامين بنمايد .
از اين دوران به بعد قشون ايران به تدريج رو به زوال گذاشت . افراد گوناگون كه داعيهى سلطنت داشتند ، بين خود به جنگ پرداختند ولى نبرد آنها منحصر به سوارنظام بود كه به ندرت تعداد آنها به يكصد نفر مىرسيد و چون انضباط بيشازپيش دچار انحطاط گرديده بود ، چنانچه جنگ با روسيه مجددا شعلهور نشده بود احتمال داشت كه ايرانيها به كلى طرز به كار بردن سلاحها را فراموش نمايند و تحت استيلاى همسايگان قرار بگيرند . على الخصوص تركها كه براى دوباره به دست آوردن آنچه در نتيجهى فتوحات نادرشاه از دست ايشان رفته بود ، شتاب داشتند . تركها كه قبل از نادر برخى از نقاط آذربايجان را به تصرف خود درآورده بودند ، و بعدا از طرف نادر چندين بار چنان با افتضاح رانده
سفر در ايران ( فارسى ) — صفحة 248
مساهمون: گاسپار دروويل
ص٢٤٨