مىخواهد .
چند شهر به نام اسكندريه : تاريخ نگاران گويند : [ اسكندر سيزده شهر ساخت و به نام خود ناميد ، سپس آن نامها دگرگون شد و هر شهر نامى جدا گرفت ] :
1 )
اسكندريه
، كه در باور نقوس ساخت ( بأور نقوس ، باور نقاس )
2 )
اسكندريه
، كه « محصّنه » نام گرفت .
3 )
اسكندريه
، كه در كشور هند ساخت .
4 )
اسكندريه
، كه در « جاليقوس » است .
5 )
اسكندريه
، كه در كشور « سقويا سيس » است .
6 )
اسكندريه
، كه در كرانهء رود اعظم است .
7 )
اسكندريه
، كه در بابل است .
8 )
اسكندريه
، كه در سغد است و سمرقند نام دارد .
9 )
اسكندريه
، كه همان « مرغبلوس » و « مرو » است .
10 )
اسكندريه
، كه در رودبار هند است .
11 )
اسكندريه
، كه « كوش » و « بلخ » نام دارد .
12 )
اسكندريهء بزرگ
كه در مصر است . اين سيزده « 1 » شهر را از كتاب ابن فقيه ، آن چنان كه در آنجا بود آوردم . و در كتاب حافظ بوسعد [ سمعانى ] خواندم كه : بو محمد عبد الله پسر حسن پسر محمد ايادى در اسكندريه كه ديهى ميان حلب و حماه است با زبان خويش شعر اديب ابيوردى را برايم چنين سرود :
فياويح نفسى لا ارى الدّهر منزلا * لعلوة الّا ظلّت العين تذرف
و لو دام هذا الوجد لم يبق عبرة * و لو انّنى فى لجّة البحر اغرق « 2 »
[ 256 ]
سكندريه
نيز ، ديهى است بر كرانهء دجله كه برابر « جامده » در پانزده فرسنگى واسط است .
بدانجا نسبت دارد : احمد پسر مختار پسر مبشّر پسر محمد پسر احمد پسر على پسر مظفّر بوبكر اسكندرانى « 3 » ، از نوادگان هادى بالله « 4 » امير مؤمنان . فقه شافعى آموخت اديبى فاضل و نيكوكار بود ، براى دادخواهى از ستم كارگزاران به سال 510 به بغداد آمد ، پس بو الفضل محمد پسر ناصر حافظ و جز وى شعرهايى از وى برشنودند . نگارنده « فيصل » « 5 » چنين گفته است . اسكندريه نيز ، ديهى ميان مكه و مدينه است . حافظ بوعبد الله ابن نجار آن را « معجم » ياد كرده و به زبان خود براى من گفته است . ولى هيچ يك از اينها امروز به نام اسكندريه خوانده نمىشود بجز :
اسكندريهء بزرگ
كه در مصر است . « 6 » منجمان گويند : [ اسكندريه در درازاى جغرافيايى 69 درجه و نيم و پهناى سى و
هامش
( 1 ) . شمارهها از ترجمان است ، ليكن در متن عربى ياقوت بيش از 12 جا ديده نمىشود .
( 2 ) . [ واى بر من كه جهان را جاى سربلندى نمىبينم جز با چشم گريان ، اگر اين حالت بماند ترسى نباشد هر چند در گرداب دريا فرو شوم .
( 3 ) . ش . ش : 498 .
( 4 ) . هادى عباسى موسى بن محمد ( 158 - 170 ) .
( 5 ) . حازمى محمد پسر موسى .
( 6 ) . در زمينه اسكندريه بزرگ ( واقع در مصر ) تك نگاريهاى بسيار فراهم آمده كه به اهم آنها اشارت مىرود : اسكندريه در چهار مجلّد اثر بو المظفر