باب همزه و سين و آنچه پس از آنهاست
اساسان
[ ا ] دو ديه كوچك است ميان دثينه و غروبگاه خورشيد در سرزمين سليم .
اساف
[ ا ] « اساف » و « نايله » دو بت در مكه بودند . بن اسحاق گويد : « 1 » اين دو بت مسخ شدهء اساف پسر بغاء و نايله دخت ذئب هستند ، و برخى اساف پسر عمر ، و نايله دخت سهيل در خانهء كعبه زنا كردند و سنگ شدند ، پس ايشان را در كعبه نهادند ، و گويند : يكى را در كوه صفا و ديگرى را در مروه نهادند تا مايهء عبرت ديگران باشد ، و پس از مدتى عمر پسر لحى خزاعى دستور پرستش آنها را بداد . سپس قصى آنها را جابجا كرد ، يكى را نزديك كعبه و ديگرى را نزديك زمزم نهاد و در پايگاه آنها قربانى مىكرد . عربها در دوران جاهليت بدين دو بت تبرك مىجستند . بومنذر هشام پسر محمد مىگويد : پدرم از بوصالح از ابن عباس روايت مىكرد كه اساف و نايله از جرهم بودند ، اساف پسر يعلى ، و نايله دختر زيد نيز از جرهم بود ، كه از سرزمين يمن با وى عشق مىورزيد ، پس براى حج بيامدند و به درون كعبه شدند و چون آنجا را خلوت يافت با وى همانجا در آميخت ، پس هر دو سنگ شدند و چون بامداد شد ، مردم ايشان را مسخ شده يافتند و آنها را بيرون آورده بدين جايگاهشان بردند . پس قبيلهء خزاعه و قريش و همهء تازيان كه [ 236 ] پس از آن به حج آمدند آنها را پرستش مىنمودند . هشام مىگويد : چون اساف و نايله به دو سنگ مسخ شدند ، مردم آنها را نزديك كعبه نهادند ، تا ديگران پند گيرند ، و چون مدتى بگذشت و مردم بت پرست شدند ، آنها را نيز پرستيدند ، يكى از آن دو نزديك كعبه بود و مردم براى آنها قربانى مىدادند . ابو طالب به هنگام هم پيمان شدن قريش ضد بنى هاشم چنين سرود :
احضرت عند البيت رهطى و معشرى * و امسكت من اثوابه بالوصائل
و حيث ينيخ الاشعرون ركابهم * بمفضى السّيول من اساف و نائل « 2 »
بشر پسر ابو خازم اسدى دربارهء « اساف » چنين مىسرايد :
عليه الطّير ما يدنون منه * مقامات العوارك من اساف « 3 »
و چنان بود ، تا پيامبر ( ص ) آن دو را همراه با بتهاى ديگر در روز گشايش مكه درهم شكست . برخى حديثهاى مسلم پسر
هامش
( 1 ) . ابن اسحاق . سيرت رسول الله ( ص ) چ دكتر مهدوى ص 105 - 133 .
( 2 ) . من خانواده و گروه خود را نزديك خانه كعبه آوردم و دامن آن را گرفتم ، همانجا كه اشعريان در مسيل و كنار « اساف » و « نائله » فرود آيند .
( 3 ) . پرندگان بالاى سر او نزديك نشوند چنان كه بر بالاى « اساف » فرود نيايند .