يافته است . آنچه گفتيم راهى است كه عقل و شرع براى مجتهد ترسيم نمودهاند ، زيرا خداوند از هركس به اندازه توانش انتظار دارد . از رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله روايت شده است : « هرگاه حاكم مجتهد ، حكمى را بيان كند و در واقع نيز درست باشد ، دو پاداش دارد و اگر دچار اشتباه گردد ، يك پاداش خواهد داشت . » « 1 » به بيان ديگر ، حكم ظاهرى معين در حق مجتهد ، با تفاوت ديدگاههاى مجتهدان متفاوت مىشود . با اين حال ، حكم واقعى ثابت در علم خدا يكى است ، زيرا در نزد او حقيقت تعدد و تجزيهپذير نيست و ظاهر و واقع ندارد و هر پنهانى براى او آشكار و هر غيبى شهادت است . اين گفته امام عليه السّلام ، كه از بين دو طرف اختلاف يكى از آنها ناگزير بر گمراهى است ، ناظر به علم خداوند است كه ممكن نيست هر دو طرف مخالف در آن بر هدايت و حق باشند . راه دستيابى به علم قدسى الاهى ، بداهت عقل و يا متنى است از معصوم كه سند و دلالت قطعى داشته باشد . درباره اين موضوع در شرح خطبه 87 ، بند ( و تصيير كلّ فرع إلى أصله ) به تفصيل سخن گفتيم .
183 - و قال عليه السلام : « ما شككت في الحقّ مذ اريته . »
ترجمه : از روزى كه حق براى من نمايان شد ، هرگز دچار ترديد نشدم .
شرح : امام عليه السّلام ، حق را مستقيم و بىواسطه از معدنش ، رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله دريافت نمود . پر واضح است كسى كه با حس و تجربه - و نه نقل و حدس - به دانشى برسد ، دچار شك و ترديد نمىشود . با اين بيان ، تفسير سخن پيامبر
هامش
( 1 ) . الام ، شافعى ، ج 6 ، ص 216 ؛ سبل السلام ، ج 4 ، ص 117 ، فتح الوهاب ، ج 2 ، ص 362 .