شود . در جايى كه ترسى از جان او نباشد ظاهر شده و مردم او را خواهند شناخت . گاهى نيز [ به دليل ترس از جان خويش يا هر سبب ديگرى كه نمىدانيم ، از مردم ] پنهان است . در كتاب « فلسفة التوحيد و الولاية » در حدود نه صفحه با عنوان « چرا امام غايب ؟ » بحث كردهايم و خوانندگان مىتوانند به آن مراجعه نمايند . « 1 » در اينجا ، بخشى از آن را مىآوريم :
« در حقيقت ، ايمان به مهدى منتظر عجل اللّه تعالى فرجه الشريف ، ايمان به غيب است . از يك سو ايمان به غيب نيازمند نصّ از معصوم عليه السّلام بوده و از سوى ديگر در نزد شيعه ، نصّ [ بر امام غايب ] ثابت و مسلم است . ازاينرو ، ايمان و اعتقاد به امام منتظر بر ايشان حتمى و ضرورى مىنمايد . [ لازم به ذكر است ] شرط اساسى براى عمل به نص و روايت ، مسلم بودن آن ، تنها در نزد كسانى است كه از آن
هامش
( 1 ) . روايات فراوانى از سوى شيعه و سنى ، به طور خاص به مهدى منتظر ، امام دوازدهم شيعه اماميه بشارت داده است . افزون بر اين ، برخى روايات عدد امامان را دوازده و نسبشان را از قريش معرفى مىكند . دستهاى ديگر تعداد آنان را به شمار سرپرستان بنى اسرائيل مىداند . رواياتى ، نه تن از آنان را از فرزندان حسين عليه السّلام دانسته و برخى ديگر نام يكايك آنها را برشمرده است . براى نمونه نك : مناقب ابن شهر آشوب ، ج 2 ، ص 273 ؛ إثبات الهداة ، ج 1 ، ص 598 ، ح 568 ؛ بحار الأنوار ، ج 36 ، ص 319 ، ح 171 . شيخ صدوق مىگويد : امامان عليهم السّلام از غيبت او خبر داده و ويژگىهايش را برشمردهاند ، به طورى كه از حدود دويست سال پيش از غيبت ، اين احاديث در كتابهاى روايى و اصول ياران ايشان گردآورى مىشد . اين كار از سه حال بيرون نيست : نخست آنكه پيروان امامان علم غيب مىدانستهاند و بر همين اساس در كتاهاى خود از موضوع غيبت خبر دادهاند . اين احتمال عقلايى و پذيرفتنى نيست . احتمال دوم اينكه به دروغ رواياتى را نقل كردهاند و اتفاقا با وجود گوناگونى ديدگاهها و نيز دورى شهرها ، حرفهايشان يكى درآمده است . اين وجه نيز همانند وجه نخست است . احتمال ديگر نقل روايات ياد شده از طريق امامان معصوم است . [ اين احتمال ، معقول و با ظاهر روايات سازگار است . ] كمال الدين و تمام النعمة ، ص 19 .