امام عليه السّلام در حكمت 68 بهترين تعريف براى نادان است : « نادان را يا تندرو و يا كندرو مىبينى ! » « 1 »
تفاوت مال و دانش
( العلم خير من المال . العلم يحرسك و أنت تحرس المال ) مال ، رگ حيات و برآورنده همه نيازها از كوچك و بزرگ آن تا تمام وسايل آسايش و زينتهاى دنيا است . با اين حال چه كسى ابزار و وسايل ياد شده را توليد و در بازارها و فروشگاهها عرضه مىكند ؟ دانش يا ثروت ؟ به اين مثال ساده توجه كنيد : به داروخانهاى مىرويد و دارويى را به مبلغى ناچيز خريدارى مىكنيد ؛ به همان سادگى كه يك كيلو گوجه فرنگى مىخريد ؛ و حال آنكه پيش از اين ، پادشاهان براى رسيدن به آن صف آرايى مىكردند . چه كسى آن را ساخته و به آسانى در دسترس قرار داده است ؟ دفترهاى ثبت اسناد يا عقول نابغهاى كه هزاران تجربه اندوختهاند ؟ چه كسى به ملتى كه در هر زمينه درخشيده و بر ملتهاى ضعيف و عقبمانده برترى يافته ، قدرت بخشيده است تا خون و مال آنها را بمكد ، آزادى و كرامتشان را از بين برده و ميراث و فرهنگشان را به نابودى بكشاند ؟ كيست كه چنين توانى و بيش از آن را به ملتهاى برتر ارزانى داشته است ؟ دانش يا . . . و نامش را هرچه مىخواهيد بگذاريد .
همين طلاى سياهى كه سرزمينهاى جهل سرشار از آن است و با دست اهالى نادان آن استخراج مىگردد ، به سرزمين دانش سرازير مىشود تا سرمايه
هامش
( 1 ) . « لا تري الجاهل إلّا مفرطا أو مفرّطا » .