142 - و قال عليه السلام : « الهمّ نصف الهرم . »
ترجمه : اندوه ، نيمى از پيرى است .
شرح : اندوه ، آفت جسم و روح و قلب و عقل است و تا زمانى كه اسباب آن وجود دارد نمىتوان از آن رهايى يافت . البته برخى نگرانىها ، از جهل و خيال سرچشمه مىگيرد . براى نمونه پيگيرى شأن و مرتبه ديگران و مشغول كردن ذهن به اينكه زيد فرومايه ، ثروتمند است و من فقيرم ، عمرو احترام دارد و من از طبقه عوامم ، [ ناشى از نادانى و توهم است ] .
اندوهگينترين و مضطربترين مردم كسى است كه خود را به سخن ديگران مشغول كند . امام عليه السّلام در خطبه 157 مىفرمايد : « پس آنكس كه جز به حساب نفس خويش پردازد ، خود را در تاريكىها سرگردان و به هلاكت افكنده است . شيطانها مهارش را گرفته و به سركشى و طغيان مىكشانند و رفتار زشت او را در ديدهاش زيبا مىنمايانند . پس بدانيد كه بهشت پايان راه پيشتازان و آتش جهنّم ، سرانجام كسانى است كه سستى مىورزند . » بىترديد
هامش
- و معاشرت نيكو و گذشت و تشويق است و يا به گونه قهر و غلبه و ترس . ازاينرو ، ناگزير دوستى و محبّت و آنچه لازمه آن است ، نيمى از خرد ؛ يعنى نيمى از تصرفات عقل در تدبير امور زندگى او است . » شرح نهج البلاغه ، ج 5 ، ص 319 . چنانكه از عبارت ابن ميثم بر مىآيد ، او نيمى از عقل معاش و تدبير امور زندگى را در دوستى با مردمان مىداند و معتقد است انسان براى گذران زندگى خود نيازمند تعامل و هميارى با همنوع خويش است . ازاينرو ، لازم است با ديگران با محبت و دوستى رفتار نمايد . با اين توضيح ، احتمال مرحوم مغينه درست به نظر نمىرسد ، مگر اينكه مقصود مؤلف از زيستن با هزينه ديگران ، تعامل و همكارى با آنان باشد ! ( مترجم ) .