139 - و قال عليه السلام : « ما أعال من اقتصد . »
ترجمه : آنكه ميانهروى كند تهيدست نخواهد شد .
شرح : « ما أعال » نيازمند مردم نمىشود ؛ اگرچه همسر و فرزندانش زياد باشند ؛ « اقتصد » ميانهروى پيشه كرده ، در بخشش مال اسراف نكند . هر چيز را در جاى خود قرار دهد . از سقراط نقل شده است : بخشنده كسى است كه از دنياى خود براى آخرت پيشكش كند . بخيل به فردى گويند كه از دنيا براى آخرت نمىبخشد . اسراف كار دنياى خويش را مىدهد تا به آخرت برسد و ميانهرو به هريك از دنيا و آخرت ، سهم خود را مىدهد .
140 - و قال عليه السلام : « قلّة العيال أحد اليسارين . »
ترجمه : اندك بودن زن و فرزند يكى از دو آسايش است .
شرح : آسايش دوم ثروت و فراوانى مال است . حقيقت ياد شده با اين ديدگاه كه « افزايش جمعيت سبب گرسنگى است و مردم بيش از آنكه به توليد غذا بپردازند ، بچهدار مىشوند . كنترل جمعيت راه برقرارى توازن ميان توليد غذا و انسان است » ، برابرى مىكند . سخن امام عليه السّلام به كلى از بحث كنترل جمعيت خارج است و تنها به بيان واقعيت مىپردازد .
به باور ما ، اسلام كسى را كه از به حرام افتادن نمىترسد ، به ازدواج مجبور نمىكند . اسلام دين آزادى است و كسى را به انجام كارى وانمىدارد .
همچنين اسلام ، به هريك از مرد و زن اجازه مىدهد به هر سببى جز سقط جنين و برداشتن رحم و ديگر اعضا ، نسل خود را كنترل نمايند . برخى گفتهاند : « كنترل جمعيت حرام است ، زيرا روزى دهنده خدا است . » در پاسخ