انسان مردّد [ در ايمان و عقيده ] گناه و گمراهى به حساب آيد .
97 - و قال عليه السلام : « اعقلوا الخبر إذا سمعتموه عقل رعاية لا عقل رواية فإنّ رواة العلم كثير و رعاته قليل . »
ترجمه : چون روايتى را شنيديد ، آن را بفهميد و عمل كنيد ، نه آنكه بشنويد و نقل كنيد ، زيرا راويان علم فراوان و عمل كنندگان به آن اندكاند .
شرح : تفاوت تدبر و توجه ، با نقل و روايت مانند تفاوت كسى است كه قصرى را با دانش و كوشش خود مىسازد با كسى كه بدان نگاه كرده و وصفش را با زبان براى ديگران بازگو مىكند . افزون بر اين ، خبر دادن از اشياى خارجى نيازى به دانش ندارد . ازاينرو ، به شرط مورد اعتماد بودن عالم و جاهل ، نقل يكى همچون روايت ديگرى است [ و با هم تفاوتى ندارند . ] با وجود اين ، تنها انسانهاى استوار در دانشاند كه ارزشهاى روحى همچون خوبىها را درك مىكنند .
( فإنّ رواة العلم كثير ) روايتگران دانش كسانىاند كه از دانشمندان نقل مىكنند . يكى از آنان گفته است : « سيصد هزار حديث از اهل بيت را حفظ كردهام . » « 1 » چنانكه پيدا است او به تنهايى به اندازه دهها تن روايت حفظ كرده است و البته مانند او فراواناند . ( و رعاته قليل ) دانشمندان حقيقى كمند .
هامش
( 1 ) . ممكن است مقصود احمد بن محمد بن سعيد بن عبد الرحمان بن زياد همدانى كوفى ، معروف به ابن عقده ( 249 - 333 ه ) باشد . گفتهاند : يكصد و بيست هزار حديث را با سند حفظ بود و درباره سى هزار از آنان به گفتوگو نشسته بود . نك : رجال طوسى ، ج 1 ، ص 441 ، رقم 30 ؛ جامع الرواة ، ج 1 ، ص 65 ، نهاية الدراية ، ص 523 ؛ معجم الرجال ، خويى ، ج 8 ، ص 68 .