حقى دارد كه آن را بايد به ولىّ خدا پرداخت كنيد ؟ » « 1 » آنگاه امام مىفرمايد كه اگر كسى پاسخ منفى داد ، به او فشار وارد نكرده و او را ترك كنيد . در نامه ديگرى نيز آمده است : « خود را نزد رعيت فروتن كن و چهرهات را گشاده نما و با نرمى و مدارا با آنان برخورد كن . » « 2 » و نيز در نامه ديگرى : « مردم را در گردآورى ماليات به فروش لباس زمستانى و تابستانى خود و يا فروش مركب مورد نيازشان و يا بردگان و كنيزكانشان وادار مكن و براى گرفتن درهمى به كسى تازيانه نزن . » « 3 »
4 - ماليات بايد بهگونهاى تنظيم شود كه تنها نياز ضرورى دولت از مردم گرفته شود . گروهى از فقها نيز گفتهاند : اگر حقوق شرعى مذكور در قرآن و سنت براى اداره امور جامعه كافى نبود ، خليفه مىتواند ماليات ويژه براى رفع نيازهاى بيت المال بر دارايىهاى ثروتمندان تعيين كند ؛ زيرا دولت از اموال و جانهاى مردم نگهبانى كرده و حداقل زندگى را براى تهيدستان و بيچارگان فراهم مىآورد . برخى نيز گفتهاند كه امام مىتواند براى تأمين نيازهاى بيت المال قرض كند . اين مسئله به نظر نگارنده از نوع وجوب جهاد است كه در صورت وجود افراد كافى براى آن ، تكليف از ديگران ساقط مىشود
هامش
( 1 ) . « فهل للّه فى اموالكم من حق فتودوه الى وليه » نهج البلاغه : نامه 25 .
( 2 ) . « و اخفض للرعية جناحك ، و ابسط لهم وجهك ، و الن لهم جانبك » نهج البلاغه : نامه 46 .
( 3 ) . « و لا تبيعن للناس فى الخراج كسوة شتا و لا صيف ، و لا دابة يعتملون عليها ، و لا عبدا ، و لا تضربن احدا سوطا لمكان درهم » نهج البلاغه : نامه 51 .