تسليحات از اهميت نيروى انسانى كاسته شده و نوع و حجم اسلحهها و بمبها و موشكها و هواپيماهاى جنگى و زيردريايىها و تانكها و . . .
ملاك قدرتمندى دولت به شمار مىروند .
( ثمّ لا قوام للجنود إلّا بما يخرج اللّه لهم من الخراج الّذي يقوون . . . حاجتهم ) هيچ دولتى بدون وجود بودجه كافى براى رفع نيازمندىهاى خود نمىتواند به حيات خود ادامه دهد . هرگروه ديگرى مانند سپاهيان و غير آنها نيز چنين هستند . بودجه اصلى دولت از راه دريافت ماليات و عوارض به دست مىآيد . آداماسميت ، اقتصاددان مشهور انگليسى ، چهار شرط براى دريافت مالياتها تعيين كرده است :
1 - مالياتها بايد به اندازه توانايى مردم تعيين شوند . اين شرط در اسلام نيز در پرداخت خمس و زكات و جزيه مورد توجه قرار گرفته است .
2 - سهم افراد از ماليات بهطور مشخص تعيين شود . اين شرط در همه نظامها و شرايع مورد توجه بوده است ؛ زيرا عدم تعيين ماليات به آشوب و بىنظمى مىانجامد .
3 - ماليات در زمانى و به شيوهاى گرفته شود كه كمترين دردسر و مشكل را براى مردم بيافريند . امام نيز به اين شرط اشاره كرده و در نامههاى فراوانى به كارگزاران خود تأكيد مىكند كه در گرفتن ماليات به مردم فشار وارد نياورند . آن حضرت در يكى ديگر از نامههايش به مأمور گردآورى ماليات مىگويد كه از مردم بپرس : « آيا خداوند در اموالتان
در سايه سار نهج البلاغه ( في ظلال نهج البلاغة ) ( فارسى ) — صفحة 421
مساهمون: محمد جواد مغنية
ص٤٢١