است دچار لغزش و خطا شوند و حقوق خداوند را بهطور كامل به جا نياورند . كسانى كه از خداوند درخواست بخشش كنند ، خدا نيز آنان را مىبخشايد : « بگو اى بندگان من كه بر خويشتن زيادهروى روا داشتهايد از رحمت خدا نوميد مشويد . در حقيقت خدا همه گناهان را مىآمرزد كه او خود ، آمرزنده مهربان است . » « 1 » انسانها نيز سزاوار است كه بدكاران را ببخشند و با مردم بهگونهاى برخورد كنند كه گويا هيچ دشمن و حسودى در بين آنان نيست . غلبه و چيرگى بدون شك از آن افراد حليم و بخشايشگر است .
( فإنّك فوقهم ) تو امير و سرپرست آنان هستى . ( و والي الأمر عليك فوقك ) تو را ولىامر برگزيده و ناظر و سرپرست تو است . ( و اللّه فوق من ولّاك ) همگى در دست قدرت خداوند هستيم و از جهت بندگى و نياز به رحمت و عنايت خداوند يكسان هستيم ؛ پس چرا بايد تكبر نموده و بزرگى بفروشيم .
( و قد استكفاك أمرهم و ابتلاك بهم ) مردم ، امانتى از سوى خداوند نزد زمامداران هستند و خداوند زمامداران را به واسطه مردم مىآزمايد . اگر زمامداران با مردم به نيكى رفتار كنند ، خدا به آنان پاداش مىدهد و در غير اين صورت آنان را مجازات مىكند .
( و لا تنصبنّ نفسك لحرب اللّه فإنّه لا يد لك بنقمته . . . وجدت منها مندوحة ) در انجام گناه ، انديشه نكن كه به دام خشم و كيفر خداوند مىافتى و تاب تحمل آن را ندارى . هيچ ثروت و مقامى نمىتواند تو را از عفو و رحمت خداوند
هامش
( 1 ) .قُلْ يا عِبادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلى أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعاً إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُزمر / 39 : 53 .