هستم . » « 1 » افزون بر آن ، سرپرست خانواده ، بيشترين تأثير را بر محيط آن و خوشبختى يا بدبختى اعضاى آن دارد .
( و لا ترغبنّ فيمن زهد عنك ) به كسى كه از تو روى گردانده ، چشم اميد نداشته باش ؛ هرچند همه دنيا در دست او باشد . يارى خواستن از غير خداوند جز به خوارى نمىانجامد . ( و لا يكوننّ أخوك أقوى على قطيعتك منك على صلته ) اگر دوست تو در بريدن و جدايى از تو جلوتر باشد ، تو سعى كن در نيكى و پيوند از او جلوتر باشى ؛ البته اين در صورتى است كه خير و صلاحى در اين شيوه رفتار تو باشد و گرنه گسست و جدايى نيكوتر است . ( و لا يكبرنّ عليك ظلم من ظلمك فإنّه يسعى في مضرّته و نفعك ) روز دادخواهى بر ستمگر بسى سختتر از روز ستمكارى او نسبت به ستمديدگان است . « 2 » امام نمىگويد كه در برابر ظلم و ستم ، سر فرود آورده و با ظالمان مبارزه نكنيد و حق مظلومان را از آنان نستانيد ؛ بلكه مىخواهد به ستمديدگان آرامش ببخشد و پيامد ناگوار كارهايشان را به ستمديدگان يادآور شود . ( و ليس جزاء من سرّك أن تسوءه ) اين بند جداى از بقيه مقاطع اين بخش است و ارتباطى به بخشهاى قبلى ندارد . برخى از شارحان پنداشتهاند كه اين بند نيز در ادامه سخنان قبلى است و آن را چنين تفسير كردهاند : جزاى بدكار آن نيست كه با
هامش
( 1 ) . « خيركم خيركم لاهله و انا خيركم لاهلى » صحيح ابن حبان : 9 / 484 ح 4177 ؛ موارد الظمان : 1 / 318 ح 1312 ؛ سنن الترمذى : 5 / 709 ح 3895 ؛ السنن الكبرى ، بيهقى : 7 / 468 ح 15477 ؛ سنن ابن ماجه : 1 / 636 ح 1977 ؛ معتصر المختصر : 1 / 303 ؛ مسند بزار : 3 / 240 ح 1028 ؛ الاحاد و المثانى : 4 / 465 ح 2519 ؛ تحفة الاحوذى : 4 / 273 ؛ كشف الخفا : 1 / 463 ح 1234 .
( 2 ) . « يوم العدل على الظّالم أشدّ من يوم الجور على المظلوم » نهج البلاغه : حكمت 340 .