كانت أو قبيحة ) دوست خود را در هرشرايطى نصيحت كن ؛ هرچند بر او سنگين و گران باشد . حق را در اندرزهايت همواره در نظر بگير و تا زمانى كه هدفى جز خيرخواهى ندارى نگران نباش . ( و تجرّع الغيظ فإنّي لم أر جرعة أحلى منها عاقبة ) گاهى ممكن است انسان سفيهى تو را با سخن يا كارى ناراحت كند كه در اين موارد بايد خودنگهدار باشى و تسليم خشم و احساساتت نشوى ؛ چه اينكه خشم به بدترين پيامدها مىانجامد . ( و لن لمن غالظك فإنّه يوشك أن يلين لك ) اگر اميد بازگشت و اصلاح را نسبت به كسى دارى كه با تو بدرفتارى كرده است ، با او مدارا و نرمى كن . ( و خذ على عدوّك بالفضل فإنّه أحلى الظّفرين ) پيروزى بخشش و گذشت بسيار بزرگتر و غيرقابل مقايسه با قصاص و انتقام است . گذشت سبب مىشود كه نيكىهاى انسان چند برابر گشته و بدىهاى او كاهش يابند . خداوند مىفرمايد : « گذشت كردن شما به تقوا نزديكتر است . » « 1 » امام نيز در جاى ديگرى مىفرمايد : « به هنگام خشم ، چه زمانى آن را فرونشانم ؟ آن هنگام كه قدرت انتقام ندارم و به من بگويند : « اگر صبر كنى بهتر است ! » ، يا آنگاه كه توان كيفر دارم و به من بگويند : اگر ببخشايى ، خوب است ! » « 2 »
( و إن أردت قطيعة أخيك فاستبق له من نفسك بقيّة . . . ) شرح اين بند در سخن ديگرى از امام آمده است : « در دوستى با دوست ميانهرو باش ؛ شايد روزى دشمنت گردد ، و در دشمنى نيز مدارا كن ، زيرا ممكن است روزى دوست تو
هامش
( 1 ) .أَنْ تَعْفُوا أَقْرَبُ لِلتَّقْوىبقره / 2 : 237 .
( 2 ) . « متى أشفي غيظي إذا غضبت ؟ أ حين أعجز عن الانتقام فيقال لي : لو صبرت ! أم حين أقدر عليه فيقال لي : لو عفوت ! » نهج البلاغه : حكمت 193 .