به زيان اندكى براى رهايى از زيان بزرگتر تن درمىدهيم . ( و ربّما نصح غير النّاصح و غشّ المستنصح ) سخن خيانتكار و امانتدار را يكسان بشنو و سپس با به كارگيرى قواعد استوار خرد ، بين آنها داورى كن و نظرى را برگزين كه به درستى آن اطمينان دارى . پيامبر مىفرمايد : « نيكى آن است كه جان و قلب به آن مطمئن و خوشنود مىگردد و گناه آن است كه شك و ترديد در جان و سينه مىفشاند . » « 1 »
( و إيّاك و الاتّكال على المنى فإنّها بضائع النّوكى ) تفاوت بين اندوه بر گذشته و آرزوهاى خيالپردازانه نيست . هيچ آسايشى بدون زحمت و تلاش به دست نمىآيد . انسان تا زمانى كه به آرزوهاى باطل بسنده مىكند ، گرفتار درد تنبلى است . ( و العقل حفظ التّجارب ) تجربه از نظر امام ، يكى از منابع شناخت است ؛ اما كاملترين منبع نيست و انسان به وحى و عقل نيز نيازمند است .
امام در جاى ديگرى مىفرمايد : « انديشيدن همانند ديدن نيست ، زيرا گاهى چشمها دروغ مىنماياند ، ولى آن كس كه از عقل نصيحت خواهد به او خيانت نمىكند . » « 2 » ( و خير ما جرّبت ما وعظك ) بهترين تجربه ، سودمندترين آن است و سودمندترين شناختها آن است كه انجام كارهاى نيك را شتاب دهد و از انجام بدى بازدارد .
هامش
( 1 ) . « البر ما اطمانت اليه النفس ، و اطمان اليه القلب ، و الاثم ما حاك فى النفس ، و تردد فى الصدر ، و ان افتاك الناس و افتوك » المجموع : 9 / 150 ؛ وسائل الشيعة : 27 / 166 ح 33502 ؛ سنن الدارمى : 2 / 246 ؛ الخرائج و الجرائح : 1 / 106 ؛ مجمع الزوائد : 1 / 175 ؛ مسند احمد : 4 / 228 ؛ مسند ابى يعلى : 3 / 161 ح 1586 ؛ الاذكار النووية : 408 ح 1249 ؛ البداية و النهاية : 6 / 202 .
( 2 ) . « ليست الرّويّة كالمعاينة مع الإبصار فقد تكذب العيون أهلها و لا يغشّ العقل من استنصحه » نهج البلاغه :
حكمت 281 .