قاعده است . او از كودكى در دامان پيامبر رشد و پرورش يافته و احاديث فراوان از ايشان شنيده و حفظ كرده كه بسيارى از آنها را محدثان اهل سنت مانند ترمذى در كتاب صحيح و دارمى در سنن و ابو نعيم و ابن اثير و ديگران در كتابهايشان نقل كردهاند . « 1 »
( لتستقبل بجدّ رأيك من الأمر ) واژه « جد » به معناى نهايت و پايان هرچيزى است . بنابراين امام مىگويد كه تو را ادب آموختم تا اكنون همه انديشه و نظر خود را در كارهايت به كار گيرى . ( ما قد كفاك أهل التّجارب بغيته و تجربته . . . ) امام به فرزندش از دانشها و تجارب خود مىدهد تا ميانهروى در آرا و كارهايش پديد آمده و از رنج تجربه دوباره بىنياز گردد . ( و إن لم أكن عمّرت عمر من كان قبلي . . . ) شناخت تنها از راه استعداد و موهبت به دست نمىآيد و داشتن عمر طولانى نيز براى دستيابى به دانش كافى نيست ؛ بلكه مطالعه و تجربه و تمرين است كه شناخت و دانش را فراهم مىآورد . امام در طول زندگى خود ، تجربههاى فراوان به دست آورده و گويا با همه گذشتگان در تجربههايشان شريك بوده است .
( فعرفت صفو ذلك من كدره و نفعه من ضرره . . . جميله ) اين تجربهها سبب شده كه خوب و بد زندگى را به خوبى بشناسم و اكنون چكيده اين تجارب را
هامش
( 1 ) . براى نمونه نك : سنن ترمذى : 3 / 164 ؛ سنن دارمى : 2 / 157 ؛ السنن الكبرى ، بيهقى : 3 / 38 ؛ اسد الغابة : 1 / 265 ؛ مسند ابى عوانه : 4 / 212 ؛ مجمع الزوائد : 4 / 20 ؛ المصنف عبد الرزاق : 3 / 118 ؛ شرح معانى الآثار : 2 / 168 ؛ المعجم الاوسط : 2 / 260 ؛ المعجم الصغير : 1 / 344 ؛ معجم ابى يعلى :
1 / 190 ؛ التاريخ الكبير : 6 / 207 ، تهذيب التهذيب : 12 / 337 ؛ تهذيب الكمال : 2 / 495 ؛ الطبقات الكبرى : 1 / 442 .