غير مخبر : خبر براى مبتداى حذف شده است كه « أنا غير مخبر بك » بوده است .
أنّ قوما : مصدر اين فعل ، مفعول « ترى » است .
سيد الشهداء : مبتدا است كه خبر آن حذف شده است .
الطّيار : مانند قبلى است .
ما نهى : « ما » مصدرى است و فعل « نهى » تأويل به مصدر مىرود و مبتدا قرار مىگيرد . خبر آن حذف شده كه در اصل « لو لا نهى نهى اللّه كائن » بوده است .
جمّة : صفتى براى كلمه « فضائل » است .
شرح و تفسير
( أمّا بعد ، فقد أتانى كتابك تذكر فيه اصطفاء اللّه محمّدا لدينه ) مخاطب امام در اين نامه معاويه است . معاويه نامهاى به امام نوشته بود كه نشاندهنده محدود بودن هوش و ذكاوت معاويه در تجارت و بازرگانى است و اينكه درك و شعورش تنها براى دادوستد و بستن معاملهها با بازرگانانى مانند خود مناسب است ؛ كسانى مانند عمروعاص كه فرمانروايى مصر را از معاويه گرفت و در مقابل در كنار او جنگ كرد و مغيرة بن شعبة كه فرمانروايى كوفه را در مقابل زمينهسازى بيعت با يزيد از معاويه خريدارى كرد و اما زياد بن ابيه در برابر انتساب به ابو سفيان به بردگى معاويه درآمد . . . هرشخصى كه از بستن معامله تجارى با معاويه خوددارى مىكرد ، او را مسموم مىكردند . اين سياست معاويه بود و زيركى معاويه در اين بود كه دين و وجدان انسانها را خريدارى كند و مرگ را براى كسى كه دعوتش را رد كند ، به ارمغان آورد . اگر