4 - جمعى ديگر همين تفصيل را دادهاند ولى به عكس دستهء سوم يعنى گفتهاند مقدمات سببيه واجب و غير سببيه غير واجب .
5 - ميرزاى نائينى تفصيل داده ميان شرط شرعى و شرط عقلى به اينكه فرمودهاند شرائط شرعيه واجب بوجوب غيرى نيستند از آن جهت كه اينها واجب بوجوب نفسىاند مثل اجزا و محال است كه دوباره واجب بوجوب غيرى باشند ، چنان كه در مطلب ششم از امور تسعه تحت عنوان « الشرط الشرعى » تفصيلا ذكر شد ولى شرائط غير شرعيه وجوب غيرى دارند .
6 - تفصيل دادهاند ميان شرائط شرعيه و شرائط عقليه منتهى به عكس صورت خامسه يعنى گفتهاند شرائط شرعيه واجب بوجوب غيرى هستند ولى شرائط غير شرعيه واجب بوجوب شرعى نيستند .
7 - تفصيلى كه معروف است از صاحب فصول كه فرموده مقدمات موصله واجبند ولى مقدمات غير موصله واجب نيستند منظور از مقدمهء موصله آن مقدماتى است كه بدنبال انجام آنها ، ذى المقدمه انجام بگيرد كه اينها را موصله يعنى رسانندهء به ذى المقدمه گويند ، بنابراين هر مقدمهاى كه بدنبال آن ذى المقدمه تحقق يابد آن مقدمه واجب است و هر مقدمهاى كه به دنبالش ذى المقدمه حاصل نشود آن مقدمه واجب نيست .
8 - تفصيلى كه منسوب به شيخ انصارى است كه فرموده :
مقدماتى كه به قصد توصل به ذى المقدمه انجام مىگيرند واجبند و مقدماتى كه قصد نشده به سبب آنها توصل واجب نيستند يعنى مكلف
بايد نصب سلم را مثلا به عنوان مقدميت براى كون على السطح انجام دهد تا وجوب مقدمى پيدا كند و الا نصب سلم بدون اين قصد وجوب مقدمى ندارد .
9 - تفصيلى كه منسوب به صاحب معالم است كه در پايان مسئلهء ضد به آن اشاره نموده است و آن اينكه هميشه وجوب مقدمه مشروط به ارادهء ذى المقدمه است اگر مكلف ارادهء كون على السطح را داشته باشد نصب سلم بر او واجب مىگردد و الا فلا ، اما خود ذى المقدمه وجوبش مشروط به اراده نيست بلكه مطلق است نسبت به آن يعنى تحصيل اراده لازم است ، بعد كه اراده كرد ذى المقدمه را آنگاه انجام مقدمات هم
أصول الفقه ( شرح اصول فقه ) ( فارسى ) — صفحة 168
مساهمون: الشيخ محمد رضا المظفر
ص١٦٨