( 1 ) 165 ) . و خواندمير مالك اشتر را به عنوان پى كنندهء شتر عايشه ياد مىكند ؛ ( حبيب السّير ، 1 ، 531 ) .
437 ) امّ رومان : دختر عامر بن عويمر از صحابيات و همسر ابو بكر خليفهء اوّل و مادر عايشه بود كه در زمان حيات پيغمبر درگذشت . پيغمبر بر وى نماز بگزارد و گفت : اللهم لم يخف عليك ما لقيت ام رومان فيك و فى رسولك . ( اعلام زركلى ، 1 ، 253 به نقل دهخدا ) .
438 ) عبد الفتاح عبد المقصود در مورد پرخاش و اعتراض عبد اللّه بن عبّاس به عايشه گويد . . .
تاريخ در تكميل اين گفتار خبرى مىدهد كه اگر واقعيت داشته باشد ، برازندهء شخصى همچون ابن عبّاس نبوده است اگر چه از گفتار تحريك آميز و بىنهايت انگيزندهء آن زن [ عايشه ] به هيجان آمده باشد . زيرا تاريخ خبر مىدهد كه ابن عبّاس پس از شنيدن توهين عايشه به ذكر شرح حال ابو بكر پرداخته ، بدون هيچ منظورى ، بدان پيرمرد ظلم كرده و بى آنكه ضرورتى ايجاب كرده باشد ، قدر و منزلت او را پايين آورده است . امّا ، به گمان ما ، اين قسمت از تاريخ درست نيست . تاريخنويس خواسته است بر داستان خود مزهاى بيفزايد ، در نتيجه با مركب خيال خود تا جايى پيش رفته كه در حقّ عبد اللّه بن عبّاس كار خوبى نكرده است ؛ ( امام علىّ بن . . . ، 3 ، 432 - 433 ) .
439 ) مهالبه : بطنى از اعراب كه از اولاد مهلب شاعرند ؛ ( ناظم الأطبّا ) . قومى از اولاد مهلّب بن ابى صفره كه به پهلوانى و دلاورى و بخشندگى نامورند ؛ ( أقرب الموارد ) . . . أبو صفره از مردم يمن و از جانب امير المؤمنين على ( ع ) امير آنجا بود . مهلّب پسر او از جانب عبد اللّه بن زبير امارت خراسان يافت و با خوارج ( ازارقه ) جنگها كرد . . . [ 19 ]
440 ) خطبهء مزبور به شمارهء 13 در نهج البلاغه فيض الإسلام آمده كه ترجمه متن كامل آن بدين قرار است : « اى مردم ، شما سپاه زنى و پيرو حيوان زبان بستهاى بوديد ، به صداى شتر برانگيخته مىشديد و هنگامى كه پى كرده شد ، همگى گريختيد . اخلاق و خوى شما سست و عهد و پيمان شما ناپايدار و كيش شما دورويى و آب شهر شما شور و بىمزه است . هر كه در ميان شما اقامت كرد ، در گرو گناه خود بوده و كسى كه از ميان شما بيرون رفته ، رحمت پروردگارش را درك كرده . گويا من مىبينم مسجد شما را مانند سينهء كشتى ، خداوند متعال از بالا و پايين اين شهر عذاب فرستاده كه هر كه در آن بوده ، غرق شده است . [ 20 ]
441 ) منذر بن . . . العبدىّ : ابن جارود بن عمرو بن حبيش العبدى ( 1 - 61 ه ق ) امير و از بخشندگان بزرگ بود . در عهد رسول اكرم ( ص ) متولّد شد و در جنگ جمل همراه على ( ع ) بود و على ( ع ) او را به فرمانروايى اصطخر گماشت سپس عبيد اللّه بن زياد به سال 61 ه فرمانروايى ثغور هند را به وى داد و او بدانجا درگذشت ؛ ( اعلام زركلى ، 3 ، 1070 به نقل دهخدا ) .
هامش
[ ( 19 ) ] در مورد مهالبه يا آل مهلب رك : دهخدا ، آ - اثبات ، 164 .
[ ( 20 ) ] جهت مطالعهء متن عربى نامه و شرح آن رك : شرح فيض الاسلام ، خطبهء 13 ، 63 .