( 1 ) باغهاى معلّق بابل كه براى زوجهء خود ساخت از عجايب سبعه است ؛ ( مصاحب ) . [ 17 ]
233 ) به گور نهادن دانيال . [ 18 ]
234 ) هرمزان : وى در زمان عمر بن خطّاب والى شوشتر بود و به روايت حمد اللّه مستوفى با سپاه مسلمانان هشتاد نبرد كرد و سرانجام گرفتار شد و او را پيش عمر بردند و . . . ؛ ( دهخدا ) .
« . . . چون ابو لؤلؤ عمر خطّاب را زخم زد [ و بكشت ] ، عبيد اللّه ، پسر عمر بر سر هرمزان رفت و او را به كين پدر كشت ؛ [ 19 ] ( اعلام معين ) .
235 ) عبد اللّه مسعود : عبد اللّه بن غافل بن حبيب . . . بن هذيل ، صحابى مشهور حضرت رسول ( ص ) و قارى قرآن . وى از نخستين كسانى است كه اسلام آوردند و بر طبق بعضى مآخذ سوّمين نفرى بود كه پس از خديجه و على مسلمان شد و يكى از معجزات پيغمبر اسلام ( ص ) كه در روايات آمده به اسلام آوردن او مربوط مىشود ، ( دانشنامهء ايران و اسلام ، 6 ، 848 به بعد ) . « . . . او نخستين كسى است كه قرآن كريم را على رؤوس الأشهاد در مكّه تلاوت كرده و وى ذو الهجرتين است ؛ چه يك بار به حبشه و بار ديگر به مدينه هجرت كرده است . در تمام غزوات همراه حضرت محمّد ( ص ) بوده و ابو جهل را به دست خويش كشته . از جملهء عشره مبشره است . تا زمان خلافت عثمان در كوفه بود و آنگاه كه عثمان مسلمانان را تنها به خواندن مصحف زيد بن ثابت مجبور كرد ، عبد اللّه مسعود امر او نپذيرفت و گفت : مصحف و قرائت من اصحّ از مصحف و قرائت زيد است . وى در مدينه وفات يافت و به دست زبير در بقيع به خاك سپرده شد ؛ ( دهخدا ) « . . . عمر او را مأمور بيت المال كوفه كرد و چون عثمان وى را از آن منصب خلع كرد با وجود اصرار مردم در نگاهدارى او ، براى جلوگيرى از فتنه به مدينه بازگشت . » ؛
( مصاحب ) .
236 ) أنس بن مالك : از صحابه و خادم پيغمبر اسلام ( ص ) بوده . ده سال قبل از هجرت در مدينه به دنيا آمد و در كودكى مسلمان شد و به خدمت پيغمبر ( ص ) در آمد و تا ارتحال پيغمبر ( ص ) خدمتكار وى بود . پس به دمشق و بصره آمد و عمر درازى يافت و در 93 ه ق درگذشت . 2286 حديث از وى نقل شده ؛ ( دهخدا ) .
237 ) در فتوح البلدان و اخبار الطوال نام مرد تسترى سينه و نام معتمدى كه از طرف ابو موسى همراه او رفت أشرس بن عوف از قبيلهء بنى شيبان آمده است ؛ ( فتوح البلدان ، 247 ؛ أخبار الطوّال ، 243 ) .
238 ) بلاذرى مىنويسد : « . . . هرمزان چون لشكر اسلام را چيره بر تستر ديد موقع فرار گفت :
كسى كه تازيان را به مدخل شهر ما رهنمون شده است ، به ناچار مردى است از ما كه
هامش
[ ( 17 ) ] و نيز رك : اعلام معين .
[ ( 18 ) ] در اين مورد رك : فتوح البلدان ، 245 ؛ طبرى ، 5 ، 1908 ؛ كامل ، 2 ، 390 - 394 .
[ ( 19 ) ] در لغتنامهء دهخدا به اشتباه قاتل هرمزان عبد اللّه بن عمرو عاص ذكر شده است .