بر روى سكههاى مغولى قاآنها و ايلخانان ، باتوجه به اين وضع ، گذشته از متن عربى متداول متن مغولى نيز به خط ايغورى ، كه كوتاه بود ، ضرب مىشد « 1 » . تنها غازان يك بار فرمان داد ، كه بر روى سكه علائم پعاگسپا نيز ضرب گردد . تمام ايلخانان پس از اباقا اين رسم را محفوظ داشتهاند « 2 » . در دوران زمامدارى غازان و الجايتو نقصان خط مغولى مشهود است ، اما اين خط در دورهء ابو سعيد بار ديگر رونق مىگيرد « 3 » .
حتى آخرين فرمانروايان بىنفوذ مغول بر روى سكههايشان متن مغولى ضرب مىكردند ، اگرچه اين متن تنها حاوى نام آنان بود « 4 » .
اسناد مغولان نيز به زبان مادرى ايشان نوشته مىشد « 5 » ، اما مدتى پس از تشكيل فرمانروائى مغولان نمونههاى اسناد مسلمانان كه به زبانهاى عربى و فارسى نگاشته شده بود ، سرمشق مغولان قرار مىگرفت « 6 » . اسناد و نامههاى ارسالى به ممالك خارجه نيز ، حتى به مصر « 7 » ، گاهگاه به زبان مغولى تصنيف مىگرديد ، اما در مورد اين كشور مكاتبات به زبان عربى نيز نگاشته مىشد . مصريان دبيرخانهء مخصوصى براى زبان مغولى تشكيل داده بودند ، كه پناهندگان ايرانى و بردگانى كه از دشت قپچاق به مصر مىگريختند ، در آن به كار اشتغال داشتند « 8 » ، و در نتيجه پيامهاى خود را به دربار خان مغول گاهگاه به زبان مغولى تصنيف مىكردند « 9 » .
اما چون مكتوب مغولى به مغربزمين از جمله فرانسه « 10 » ، انگلستان و دربار پاپ مىرسيد ، ايجاد اشكال مىكرد . ناگفته نماند ، كه اغلب ترجمهء فارسى و يا لاتين نامهها
هامش
( 1 ) - ر ك :Berliner Museum ; Brit Kat . VI ; Turk . Kat . III( 2 ) - ر ك :Turk . Kat . III , Nr . 25 , S . 23 , 25 ff .( 3 ) -Turk . Kat . III , Nr . 25 , S . 36( 4 ) -Brit . Kat . VI , XLVIIff . , Turk . Kat . III , Nr . 328( 5 ) - ر ك : جوينى ج 1 :
136 ؛ رشيد الدين / وين 312 چ ، 318 چ ؛ ميرخواند / يوبرت 126 .
( 6 ) - ر ك : ميرخواند / لانگله 221 .
( 7 ) - مفضل ج 3 : 43 ؛ مقريزى / كاترمر ج 2 : 2 ، 182 .
( 8 ) - ر ك :
ميرخواند ج 5 : 124 .
( 9 ) -Tiesenhausen I 333؛ قلقشندى ج 7 : 294 .
( 10 ) -W . v . Rubruck / Wyngaert 231