دليل كه آنان نيز همنژادشان هستند ، زيانى وارد نياوردند « 1 » . اين وضع در جنگهاى دشت قپچاق « 2 » و نيز زدوخورد مغولان با تركان قفقاز « 3 » و در نبردهاى اطراف بغداد در سال 658 ه . ق . مشهود است .
ايلخانان گذشته از زبان مغولى يعنى زبان مادريشان - كه دستور چنگيز خان مبنى بر انتخاب زن اصلى از ميان زنان مغول نيز به دوام آن كمك مىكرد « 4 » - زبانهاى تركى و فارسى را نيز مىفهميدند « 5 » . حتى در مواردى كه مستقيما به اين موضوع اشاره نشده است ، بايد در تسلط ايلخانان بر زبانهاى تركى و فارسى ترديدى نداشت . با اينهمه مىدانيم ، كه ابو سعيد مثلا با اتابك لرستان به زبان تركى صحبت مىكرد « 6 » و غازان گذشته از زبان مغولى از زبانهاى عربى ، هندى ، كشميرى ، تبتى ، ختاى و « فرنكى » مطلع بود « 7 » . مأموران غيرايرانى دولت ناگزير بودند ، كه بر زبان فارسى و يا عربى « متناسب حوزهء مأموريتشان » تسلط داشته باشند « 8 » .
اطلاع از زبانهاى غربى به ندرت ديده مىشد . مثلا ابن صوما كه در سال 686 ه . ق . به مغربزمين اعزام شد ، تنها كسى ( منظور تنها مسيحى است ) بوده است ، كه تا حدى زبان لاتين را مىدانسته است « 9 » .
گسترش دين اسلام وجود مغولان را در كنار تركان رفتهرفته از ميان برد ، و موجب شد ، كه آداب مغولان يكسره در رسوم تركها حل شود . ماركوپولو در سال 1274 م . وجود چنين تمايلى را مشاهده كرده است « 10 » . مدتى پس از آن ، يعنى در هنگام زوال سلطنت ايلخانان ، اين تحول تقريبا كامل شده بود « 11 » . در ماوراء النهر نيز تحولى
هامش
( 1 ) - ابن اثير ج 12 : 240 .
( 2 ) - ابن اثير ج 12 : 252 ؛ رشيد الدين / برزينd139 .
( 3 ) - ابن اثير ج 12 : 245 .
( 4 ) - جوينى ج 3 : 42 .
( 5 ) - كاشانى 12 ر .
( 6 ) - ابن بطوطه ج 2 : 33 .
( 7 ) - رشيد الدين / وين 279 چ .
( 8 ) - ر ك : ميرخواند ج 5 :
57 ؛Kartlis chovreba I 372( 9 ) -Tasita 48( 10 ) -Polo / Lemke 181( 11 ) -Jordanus 9 ; Gregoras I 40؛ قلقشندى ج 4 : 426 ؛ رشيد الدين / كاترمر ج 1 :CVII f. - ر ك : ابن اثير ج 12 : 236 .