و نيز در مورد حجر المطر در جاى ديگر صحبت شد .
در آغاز جنگجويان خود سلاحهاى خويش را مىساختند « 1 » . آنان ناگزير بودند ، كه خود تمام ادوات ضرورى ، حتى درفش و سوزن را هميشه به همراه داشته باشند « 2 » .
اين رسم در دورانهاى بعد به سبب جنگهاى پياپى و استهلاك فراوان آلات و ادوات ديگر پابرجا نمانده به اين سبب اباقا كوشيد ، كه خود سلاح ميان سپاهيانش تقسيم كند . در هر محلهاى از شهرهاى مختلف يك تن قورچى به كار گمارده شد ، كه ساليانه تعداد معينى سلاح براى مصارف عمومى بسازد . گذشته از آن چندين كارخانهء سلاح تحتنظر نواب امراء قورچى وجود داشت . اما مأمورانى كه متصدى تقسيم اسلحه و اغلب مغولى يا ايغورى بودند ، دست به اختلاس زدند ، و در نتيجه گروهى متقلب توانستند مبالغ هنگفتى پول از خزانهء دولت و همچنين اسناد فراوانى از اقطاعات دريافت دارند ، بىآنكه جنسى به كارخانههاى سلاح تحويل داده باشند « 3 » . بايد گفت كه بازار اختلاس و سودجوئى به منتهاى درجه رواج داشت « 4 » .
بدينگونه هنگامى كه غازان سررشتهء امور دولت را به دست گرفت ، ساليانه 000 ر 300 تا 000 ر 400 دينار خرج مىشد ، در حالى كه فقط مقدار ناچيزى سلاحهاى متوسط به انبار اسلحهء دولت تحويل مىگرديد . غازان تعداد سلاحهائى را كه هريك از شهرها مىبايست تحويل دهد ، تعيين كرد ، و يك سازمان نظارت دولتى به وجود آورد ، تا به كشمكشها پايان دهد ، و لذا ميزان توليد بالا رفت . با اينهمه سلاح سازان مىكوشيدند ، كه سلاحهاى ارزنده را در بازار آزاد به فروش رسانند ، و فرمانروا موفق نگرديد ، كه اين عمل زشت آنان را متوقف كند ، اما وى با اينهمه موفق شد ، كه بهاى اسلحه را تنزل دهد « 5 » .
هامش
( 1 ) - ابن اثير ج 12 ، 236 . - ر ك : ميرخواند / يوبرت 107 .
( 2 ) - ميرخواند / لانگله 222 ص ب .
( 3 ) - رشيد الدين / وين 318 ر و چ . ر ك :Ohsson IV 387 - 397 , 431 - 433( 4 ) - ر ك :Jahn 322 f .( 5 ) - رشيد الدين / وين 324 چ تا 325 چ ، خواندمير ج 3 : 62 .