و در سايهء تمرين فراوان در اين هنر به مرحلهء استادى رسيدند « 1 » . نيزهها نيز صرفنظر از نوك آهنى از چوب ساخته مىشد .
زره مغولان به علت كمبود آهن اغلب از چرم بود ؛ گاهگاه نيز پوست حيوانات به منظور محافظت بدن به كار مىرفت . زره انسانها از چهار قسمت تشكيل مىشد ، كه يكى از ران تا گردن و ديگرى از پس گردن تا صلب را مىپوشاند . گذشته از آن قطعات مخصوص دستها و پاها را مىپوشاند . بر روى برخى از زرهها ورقهاى از آهن نيز نصب مىگرديد « 2 » . گزارش ماتيوس پارىزينسيس « 3 » كه عمدا براى جلوگيرى از فرار مغولان به آنان زرهپشت نمىدادهاند ، در منابع ديگر تأييد نمىشود . اصولا اين مورخ در مورد سپاهيان مغول مطالب ناصحيح ديگرى نيز ذكر مىكند . قسمتهاى مختلف زره با بستهاى آهنين با يكديگر مربوط مىشد . تنها فرمانروا بود ، كه زره زنجيرى آهنين داشت . مغولان در هنگام باريدن باران شنلى به دور بدن خود مىپيچيدند « 4 » .
كلاهخود پيوسته از آهن ساخته مىشد . براى محافظت پشت گردن تكهاى چرم به كار مىرفت و همچنين نوارهاى چرمى براى ثابت نگاهداشتن كلاهخود به آن اضافه مىشد « 5 » .
مغولان به اسبها نيز زره چرمى مىپوشاندند ، و در اطراف سر آنها صفحهء آهنين قرار مىدادند « 6 » . آنان سپر خود را از چرم گاو و يا حيوانات ديگر مىساختند و يا از نىهاى مخصوص كه به هم مىبافتند « 7 » .
هامش
( 1 ) -Kartlis chovreba I 343 ; J . P . Carpini / Wyngaert 50 ; Matthaeus Parisiensis VI ( Addit ) 114 ; Polo / lemke 178 f .( 2 ) -Matthaeus IV 76 - 78 Polo / Lemke 178 f . ; W . v . Rubruck / Wyngaert 318( 3 ) -Matthaeus III 488( 4 ) - جوينى ج 1 : 15 ؛ مستوفى ج 1 : 559 .
( 5 ) - ر ك : رشيد الدين / بلوشه ج 2 : 22 .
( 6 ) -J . P . Carpini / Wyngaert 77 - 80( 7 ) - وصاف / هامر ج 1 : 141 ؛Mailla IX 167؛ ميرخواند ج 5 : 87 .